enver paşa

sarıkamış'ta çok sayıda kayıp verildiği bir sırada yanındaki deneyimli subayların ilerlemeyi durdurmak istemesi üzerine atına binerek cepheye doğru sürmeye başlamış, atının ayağına ateş edilerek durdurulabilmiştir.
ne olursa olsun büyük bir vatansever ve iyi bir komutandır. mustafa kemal atatürk ile arasındaki sürtüşme bir çok açıdan kişiseldir (her ikisi de birbirini çekemez durumda idi) ve bu sebepten resmi tarihçiler tarafından saptırılarak anlatılmış bir yaşamı vardır.
teşkilat ı mahsusa'nın muaazam bir istihbarat kuruluşu olması, telgrafın anadolu'da yayılması (ki mustafa kemal paşa anılarında kurtuluş savaşı'nın cephede yaşanılan çatışmalar kadar telgraf sayesinde kazanıldığından bahseder), hava kuvvetlerinin gerçekten çok güçlü bir duruma getirilmesi hep o'nun sayesinde olmuştur. çok tartışılan doğu cephesi savaşları (hani şu sarıkamış'ın da olduğu) iyi bir strateji ile hazırlanmış saldırı planlarıdır ve büyük ölçüde ilerleme sağlandıktan sonra yapılan taktiksel hatalarla kaybedilmiştir. orta asya'da toparladığı ordu ise kesinlikle genç türkiye cumhuriyeti'ne saldırı amaçlı değil, s.s.c.b'nin esiri olan türki topluluklara özgürlük kazandırma amaçlıdır.