ebla tabletleri

ebla, kuzey suriye'de halep'in güneyinde, tell mardikh kentinde italyan arkaeolog paolo matthiae tarafından 1968 yılında 56 hektarlık alanda bulundu. 1975 yılında site kazıldığında, matthiae ebla'nın kraliyet arşivlerini ortaya çıkardı ki bunlar m.ö. 2500-2200'lü yıllardan kalma 14.000'den fazla bir çivi yazı koleksiyonuydu. kuneiform tarzda yazılı karakterler sümer kökenlidir. bu tabletler gösteriyorlar ki, ticari bir aristokrasiyle yönetilen bir kent olan ebla, önemli bir ticaret merkeziydi ve seçilmiş bir kral tarafından yönetiliyordu. ayrıca bu tabletler m.ö. 3'üncü bin yılda mısır ve mezopotamya ile derin bir rekabet halinde olan bir suriye medeniyetinin tanığı.

tabletlerdeki dil, roma üniversitesi'nde arkeolojik yazı uzmanı olan italyan giovanni pettitano tarafından çözüldüğünde, konunun ne denli önemli olduğu daha da iyi anlaşılmış oldu. bu sayede ebla krallığının ve bu muazzam devlet arşivinin bulunmuş olması artık yalnızca arkeolojik değil, dini çevreleri de ilgilendiren bir konu haline gelmişti. çünkü tabletlerde kuran-ı kerim'de adı geçen melek mikail (mi-ka-il) ve hz. davut ile beraber mücadele eden hz. talut'un (sa-u-lum) yanı sıra (doubleday, 1981, s. 271-321) üç ilahi kitapta bahsedilen peygamberlerin adı geçiyordu. hz. ibrahim (ab-ra-mu), hz. davud (da-u-dum) ve hz. ismail (iş-ma-il)'in isimleri...

ebla tabletlerinde okunan peygamber isimlerinin çok büyük bir önemi bulunmaktadır. çünkü bu isimlere ilk kez bu kadar eski bir tarihi belgede rastlanmaktaydı. tevrat'tan 1500 yıl öncesine ait olan bu bilgiler oldukça dikkat çekiciydi. hz. ibrahim'in isminin tabletlerde geçiyor olması, hz. ibrahim ve onun getirmiş olduğu dinin tevrat'tan önce var olduğunu teyit ediyordu.

tabletlerde görülen önemli bir ayrıntı ise lut kavmi nin yaşadığı yer olan sodom ve gomorra bölgelerinin isimleri idi. bilindiği gibi sodom ve gomorra, ölüdeniz kıyısında, lut kavmi nin yaşadığı, hz. lut'un tebliğ yapıp insanları din ahlakına çağırdığı bölge idi. bu iki yerin dışında ayrıca kuran ayetlerinde geçen irem şehri de ebla tabletlerinde geçen isimlerin arasında bulunmaktaydı.

bu isimlerin en dikkat çekici yanı ise, peygamberlerin tebliğ ettiği kitaplar dışında şimdiye kadar bulunmuş başka hiçbir metinde geçmiyor olmalarıydı. bu o dönemde hak dini tebliğ eden peygamberlerin haberlerinin bu bölgelere de ulaştığını gösteren önemli bir belge niteliğini taşımaktadır. reader's digest dergisindeki bir makalede, kral ebrum'un iktidarı döneminde eblalıların dinlerinde değişim olduğu, insanların yüce allah'ın adını yüceltmek için isimlerine ön ek kullandıkları kaydedilmiştir.

yaşadıkları dönemden yaklaşık 4500 yıl sonra ortaya çıkan ebla tarihi ve ebla tabletleri gerçekte çok önemli bir gerçeğe de dikkat çekmektedir: yüce allah, ebla'ya da her topluluğa olduğu gibi elçiler göndermiş ve onlar da kavimlerine gönderilen dini tebliğ etmişlerdi.

kimi kavimler kendilerine ulaşan dini kabul edip hidayete ermiş kimileri ise peygamberlerin tebliğ ettiği dine karşı çıkıp sapkın bir hayatı tercih etmişlerdir. göklerin, yerin ve bu ikisi arasında bulunan herşeyin rabbi olan yüce allah, bu gerçeği kuran'da şöyle bildirmektedir:

"andolsun, biz her ümmete: "allah'a kulluk edin ve tağuttan kaçının" (diye tebliğ etmesi için) bir elçi gönderdik. böylelikle, onlardan kimine allah hidayet verdi, onlardan kiminin üzerine sapıklık hak oldu. artık, yeryüzünde dolaşın da yalanlayanların uğradıkları sonucu görün." (nahl suresi 36)

alıntı.