31 mart vakası

tarihimizde cereyan eden binlerce ayaklanma arasında en tehlikeli olandır. ingiliz ajanı olarak bilinen derviş vahdeti denen şahıs isyanı çıkaran malum irticacı kesimin başını çekmektedir. ıı.meşrutiyetin ilan edilmesinden bir süre sonra orduda ibadet yapan askerlerin ittihatçılarca ibadet yapmalarının engellendiği dedikoduları başlamıştır. bazı askerlerin ibadet bahanesi ile talimden kaçtıkları iddia edilir. gerilimi tırmandıran diğer bir olay da harbiyeli - medreseli ayrışmasıdır. medreseliler askerlikten muaftır bu durum harbiyeliler de rahatsızlık yaratmaktadır. şeyhülislamlık ile harbiye arasındaki pazarlıklar sonucu medreselilerin bir iki satır cümle yazmaları, din ile ilgili birkaç soruyu cevaplamaları gibi basit istekler kabul edilir bu durum harbiyelilerde medreselilere karşı öfkeyi iyice artırır. artan kutuplaşmalar sonucu siyasi cinayetler baş gösterir. o dönemlerde ittihat ve terakki aleyhindeki basın yayın faaliyetleri ile bilinen serbesti gazetesinde çalışan hasan fehmi bey 7 nisan 1908 tarihinde arkadaşı ile birlikte köprüde yürüyüş yaparken öldürülmüş ve bu cinayetin ittihatçılarca işlendiği iddia edilmiştir.

13 nisan 1909 (rumi takvime göre 31 mart 1325) tarihinde 4.avcı taburundaki bir çavuş önderliğindeki askerler bazı subayları hapsetmiştir. ayasofya meydanına doğru yürüyüş yaparak "şeriat isteriz !", "padişahım çok yaşa!" gibi sloganlar atmaya başlamışlardır. bunların müsebbibi olarak da ittihat ve terakki cemiyetinin dini hükümleri ayaklar altına alması olarak gösterilmektedir. isyancılar daha sonra yakınlarındaki meclis binasına (eski darulfünun) giderek kabinede birtakım değşiklik taleplerinde bulundular. bu olaylar sırasında bazı mebusların öldürülmesi ve birkaç ittihat yanlısı gezetenin yağmalanması sonucu padişahın ricası sonucu kabine istifa etti ve yerine tevfik paşa kabinesi kuruldu. ancak isyancıların öfkesi bununla dinmedi. sonraki günlerde bazı subaylar isyancılar tarafından öldürüldü, türk kadınları beyoğlu sokaklarına çıkarken isyancılar tarafından saldırıya uğradılar, frenk gömleği giyen vatandaşlar isyancılar tarafından tartaklandılar. binbaşı ali kabuli bey'in ölümü ise çıkan isyanın en kanlı ve korkunç olayı oldu. ali kabuli bey, yıldız sarayına kendi erlerince götürüldü ve ıı.abdülhamid'in gözü önünde infaz edildi.

selanik'e "meşrutiyet mahvoldu!" başlıklı bir telgraf geldi ve bunun üzerine seferberlik ilan edildi. padişah, sadrazamlık ve meclisi mebusana protesto telgrafı çekildi. selanik'te selanik redif tümeni taburu silahaltına alındı daha sonra bu tabura gönüllüler de katıldı. resneli niyazi bey de yanındaki gönüllülerle birlikte katılım sağladı. kolağası mustafa kemal paşa bu orduya hareket ordusu adını verdi. hareket ordusu komutanlığına mahmut şevket paşa getirildi. kurmay başkanlığı ise binbaşı enver paşa'ya verildi. hareket ordusu 23 nisanı 24 nisana bağlayan gece istanbul'a giriş yaptı. isyancıların en yoğun direnme noktaları olan taşkışla, davutpaşa ve taksim kışlalarında yoğun çatışmalar yaşandı ve çatışmalar sonucunda isyan kanlı biçimde bastırıldı. hareket ordusu isyanı bastırdıktan sonra yıldız sarayına yöneldi ve 27 nisan günü saraya girerek denetimi ele geçirdi.

olayların sona ermesiyle meclisi mebusan ayasofya'ya geri döndü. sultan ıı.abdülhamid tahttan indirildi yerine kardeşi v.mehmed reşat getirildi. istanbul'da sıkıyönetim ilan edildi. geniş çapta tutuklamalar yaşandı ve yapılan yargılamalar sonucunda aralarında isyancıların başını çeken derviş vahdeti'nin de aralarında bulunduğu 70 kişi idam edildi ve 420 kişi çeşitli hapis cezalarına çarptırıldı.

şüphesiz tarihimizdeki en kanlı ayaklanmalardan biri 31 mart vakasıdır. irticacı kesimlerin aslında ne kadar kin ve nefret dolu olduklarını kullanılmaya nasıl müsait olduklarını net bir şekilde görmekteyiz. 1980 darbesine giden kanlı yolun son kilometre taşı olan konya olayları, 1993 madımak katliamı 31 mart'ın birer kopyasıdırlar.