enflasyon faiz ve döviz kuru ilişkisi

şimdi öncelikle bu 3 kavramı bir güzel tanımlayalım gençler.

enflasyon, fiyatlar genel düzeyindeki artıştır ve paranın alım gücünü gösterir. mesela geçen sene 4000 liraya iphone 7 alabiliyordunuz. geçen seneye göre bu telefonda fiyatlar genel düzeyi yani enflasyon %20 çıktı. yani bu telefonun fiyatı 4800 lira oldu. geçen seneki 4000 lira ile bu sene iphone 7 alamıyorsunuz ve paranızın alım gücü düşmüş oluyor. enflasyonun en önemli nedeni, toplam talep ve arz düzeyi arasındaki dengenin bozulmasıdır. kaynakların kıt nüfusun yoğun olduğu ülkelerde yüksek enflasyona daha sık rastlanır. çünkü satılan mal talebi karşılamıyor ve o mal hızla değer kazanmaya başlıyor. geçen sene soğan, patates filan neden arttı sanıyorsunuz?

faiz, paranın aslında sermayenin getirisini ifade eder. yüksek faiz ekonomide risk demektir. düşük faizde ise güven vardır. yüksek faizde yatırımlar azalır ya da durma noktasına gelir. yüksek faizde tasarrufların artması beklenir normal şartlarda. çünkü devir tüketim devri değil tasarruf devridir. yüksek faizli bir dönem, elinde bolca nakit parası olan kişi/kurumlar için bulunmaz bir nimettir. yatırım yapamayacak olan durumdaki şirketlerden kelepir fiyatına mal ve hizmet alabilirler.

döviz kuru, bir ülke parasının diğer ülke parasına karşı değeridir. ulusal paranın talebindeki artış ya da arzındaki azalış paranın değerini yükseltir. dolar neden yüksek sizce? çünkü ülkenin şiddetle dolara ihtiyacı var. özel şirketlerin milyarlarca dolar dış borcu var. dolar bulmaları gerekiyor. bu yüzden dolara olan talep fazla. döviz kurunun artması hiç işimize gelen bir durum değil. çünkü sanayimiz ara mala dayanan sanayi ve ara malı üretmek için dışarıdan hammadde almamız gerekiyor. döviz kuru artınca ithalat genel olarak düşer.

şimdi bu kavramların ilişkilerine gelelim. enflasyon ve faize bakalım. öncelikle enflasyonun ana sebebini bulmak gerekiyor bu durumda. eğer talepten kaynaklanan bir enflasyonumuz varsa faizler yükselmeli çünkü insanları tüketimden tasarrufa teşvik etmen gerekir. talep enflasyonunda enflasyon ve faiz arasında ters ilişki olur. eğer maliyet enflasyonumuz varsa faizlerin düşmesi gerekir. çünkü faizlerin yükselmesi demek üreticiye ekstra bir maliyet sağlar. maliyet enflasyonu faiz ile doğru orantılıdır. aslında en büyük sorun hem talep hem maliyet enflasyonu varsa ne yapılması gerektiğidir. eğer maliyet ve talep enflasyonunun etkisi eşit ise faizi kullanmak enflasyona etki etmez. boşuna faiz ile oynamış olursunuz. faiz politikasını enflasyona karşı kullanırken talep ve maliyet enflasyonunun ağırlıkları doğru analiz edilmelidir ve ona göre bir yol çizilmelidir. hani bizim pek muhterem cumbabamız rte diyor ya yüksek faiz olduğu için yüksek enflasyon var. buna inanmayınız. enflasyon neden faiz ise sonuçtur.

gelelim enflasyon ve döviz kuru arasındaki ilişkiye. burası daha basit aslında. düz mantık var çünkü. döviz kurundaki artış enflasyonda yükselme eğilimine neden olan önemli bir sebeptir. enflasyonla dolar kuru arasındaki ilişkiye bakıldığında, döviz kurlarında meydana gelen bir değişiklik fiyatlara yansımaktadır. döviz kurundaki yükseliş ithal mal fiyatlarını etkiler özellikle hammadde ve enerji ithalatı yüksek olan ülkelerde kurdaki yükseliş nihai mala yansır ve fiyatlar genel düzeyinde artış gözlemlenir. bu durumda, enflasyonda yaşanan yükselişten ülkenin dış pazardaki rekabet gücünün olumsuz etkilenmemesi için önlem olarak, yerli paranın değerinin düşürülmesi yönünde bir politika uygulanmasına gidilebilir. (devalüasyon)

gelelim sonuncusuna döviz kuru ve faiz ilişkisi. döviz kurunun yüksek olduğu bir ekonomide merkez bankasının faiz silahını kullanması beklenir ve faizi artırıcı bir yola gider. çünkü merkez bankası faizi artırırsa yurtiçindeki tl'yi kendine çekecektir ve dolaşımdaki tl miktarı azalacaktır. bu da doları düşürebilir. faizler arttığında diğer oluşacak senaryo da şu: dış yatırımcı yüksek faizi görüp ülkemizde faizden para kazanmaya gelecek ve bizden tl almak zorunda kalacak. bunu da elindeki dövizi bize satıp yapacak. bu da ülkedeki döviz dolaşımını artırıp tl'ye olan talebi güçlendirecek ve bu da paramızın değerli olmasını sağlayacak. normal şartlarda bunun olması gerekir fakat bizde olmadı. neden? çünkü güven yok.