bilim

Bilim kavramının doğrudan akademik disiplinleri kapsayan bir anlamının yanında, bir de genel olarak bilgiyi ilgilendiren bir anlamı vardır. Bilim kavramının bu son anlamı, yani bilgiyi ilgilendiren anlamı söz konusu olunca kavramı en geniş anlamda almak gerekir. Bu en geniş anlamda alırsak, bilim, bilinen her şey demektir. Bilinen her şey, kuşaklar boyunca deneyim, gözlem, bir bütün olarak pratik yaşamın ürettiği sağlam bilgi değeri olan ve yaşamımıza gerçeğe dayalı doğru bir içerik ve anlam kazandıran ve dolayısıyla yaşamımıza yön veren bilgi parçalarını hepsini kapsar.
Bu en geniş anlamında bilim, içgüdüsel ve sezgisel bilgiyi de kapsar (her içgüdüsel ve sezgisel olan her bilgi iddiası gizem ve temelsiz olmak zorunda değildir), akademik, teorik ve pratik bilgiyi de içerir; kuşaktan kuşağa aktarılan tarihsel olarak yoğrulmuş bilgiyi de kapsar, deneyime, yani pratik hayatın günlük yaşam içinde ürettiği ve becerilere temel oluşturan bilgiyi de ve bu en geniş anlamda bilim elbette aynı zamanda deney ve gözleme dayalı bilgiyi de içerir.

Bilim kavramının bu en geniş anlamının yanında biri dar ve diğeri geniş olmak üzere iki akademik anlamı daha vardır.
Geniş akademik anlamda bilim, yazılı olarak ve öğreti yoluyla aktarılan tüm bilgi mirasını kapsar ve bu anlamda tüm akademik bilimlere denk gelir. Bilim kavramın bu akademik anlamı tüm akademik bilimlere denk geldiği için zorunlu olarak geniştir ve çoğuldur. Bu anlamda bilim, tüm üniversiteyi kapsayan bir praksis (aynı zamanda teorik ve pratik uğraş) türüdür denebilir.

Bilim kavramının bir de tekil anlamda tek tek tüm bilimlere tekabül eden dar anlamı vardır. Bu dar akademik anlamda bilim, az çok tanımlanmış belli bir araştırma alanı olan, bu alanın kendisine uygun araştırma yöntem, araçları ve teknikleri olan ve bu yöntemine ve araçlarına dayalı olarak alanını bilgi üretmek amaçlı araştıran, edindiği bilgi parçalarını tutarlılık ve iç bütünlük bakımından düzenleyen, kazanmış olduğu bilgiyi kapsamlı ilkelere dayandırmaya ve üretmiş olduğu bilgiyi bu ilkelerden hareketle temellendirmeye çalışan akademik disiplin demektir.
Herhangi bir akademik disiplin, yürütmüş olduğu araştırmaları sonucu kazanmış olduğu bilgiyi, tutarlı ve bütünlüklü bir şekilde örgütlemeye çalışırken, edinmiş olduğu bilgiyi genel ilkelere dayandırmaya ve onu bu ilkelerden hareketle açıklamaya çalışırken, bilgiyi diğer akademik bilimlerin ve günlük hayatını bilimsel bilginin ışığında düzenlemesi için toplumun ve bilimsel bilgiye dayalı olarak kararlar versin diye toplumun yargı ve karar kurumlarının hizmetine sunmayı amaçlar. Genel bilimsel ilkeler akademik disiplinler arasında birliği sağlar ve böylece üniversite dediğimiz öğretim kurumunu bilimsel bakımdan mümkün kılar. ilk ve orta eğitimin de, üniversiteye (yüksek öğretime) bir nevi bir hazırlık olarak içeriğini ve yönünü bu ilkelerden alması gerekir. Kant, haklı olarak, bilim için bu anlamda örgütlenmiş bilgidir, der.

Görüldüğü gibi, ilk ve en geniş anlamında, yani bilinen bilgilerin hepsi anlamında alırsak, bilim insanın hayatına içerik ve anlam kazandıran ve böylece insanın yaşamına yön veren tüm bilgilerin az çok sistematik toplamıdır. Bu anlamda bilim, insanın hayatına içerik ve anlam kazandırır ve ona doğal olarak yön verir. Bilim kavramını ikinci, yani daha çok akademik (dar ve geniş anlamlarında aynı zamanda) alırsak, bilim zorunlu olarak aydınlatıcıdır ve günlük yaşamı olduğu gibi, toplumun tüm yargı ve karar mercilerini gerçek kavramı üzerine oturtmaya çalışır. Bu, toplumsal yaşamın bir bütün olarak ahlaklı, yani mutlu ve özgür olmasının ön
koşuludur. Aristoteles'in, insan doğal olarak bilgi edinmek ister, demesinin nedeni budur, insanın bazen bilinçli, çokça farkında bile olmadan içinde olduğu bu özgürlük ve mutluluk arayışına dair yapmış olduğu gözlemdir. Öyleyse, bilgi ve bilginin örgütlenmiş hali olan bilim, insanı özgürleştirir ve mutlu kılar.