pietizm

Dindarlığın yenilenmesi amacını güden protestan dinî akımı. (Ruhun selâmeti için duyguya ve esas olarak ferdî planda ahlâkî hayata verdiği önem bu akımın belirgin özelliğidir.)

Luther’ci Alman kilisesinde XVII. yy. sonunda resmî kilisenin dogmacı tutumuna karşı bir tepki olarak doğdu. Almanya’da Reformu kabul eden toplulukların ve ingiliz ilâhiyat eserlerinin etkisiyle gelişti.

Al-sace’lı bir protestan papazı olan Spener ilkin Frankfurt’ta görevli bulunduğu sıralarda, daha sonra da 1675’te yayımladığı Pia Desideria adlı eseriyle pietizm hareketinin temellerini attı.

Spener bu eserinde 6 nokta üstünde durur: evrensel rahiplik kavramının yeniden değer kazanması;
Kutsal Kitap’ın düzenli ve tüm olarak okutulması;
ilâhiyat eğitiminin reformu;
isa’ya verilen önemin belirtilmesi; ferdî duanın gerekliliği ve Kutsal Kitap’ı okumak için toplanan küçük gruplar olan «collegia pietatis» kuruluşları.

Bu hareket zamanla Luther’ci kilise ile anlaşmazlığa düştü ve 1694’te Halle’de Francke’nin yönetiminde bir ilâhiyat fakültesinin kurulmasını sağladı.

Pietizm, Moravyalı rahipleri ve metodizmi bütünüyle etkiledi, öte yandan alman düşüncesinin ferdiyetçilik ve rasyonalizme yönelmesinde büyük bir rol oynadı.

Pietist anlayışlar özellikle XIX. yy.da protestan düşüncesinde derin izler bıraktı.