siir ve insa

ziya paşa'nın hürriyet gazetesinin 11. sayısında, 1865 yılında çıkan makalesinin adıdır.

bu makalede ziya paşa divan edebiyatının karşısında bir tutum sergiler, halk edebiyatını, divan edebiyatından üstün tutar. divan şiirini, iran edebiyatından aldığımızı, onların da zamanında bunu arap şairlerinden aldıklarını söyler ve divan şiirini taklidin taklidi olmakla itham eder. şiirdeki taklitçiliğin düzyazıda (inşa) da aynı şekilde devam ettiğini söyler ve münşeat mecmualarını kamus ve ferheng olmaksızın anlayabilmemin mümkün olmadığını dile getirir.

gel gelelim 1865 yılında bunları söyleyen ziya paşa, 1874 yılında bunların tam aksi bir görüşle karşımıza çıkar. harabat adlı antolojisinin mukaddimesinde 'harab' ettiği, şiir ve inşa'da yerlere göklere sığdıramadığı halk edebiyatı olmuştur. o kadar ki, halk edebiyatını "nühak"a, yani eşek anırmasına benzetmiştir. bu kadar kısa sürede ziya paşa'nın 180 derece dönüşünü hava değişimine bağlamaktan başka bir şey gelmez elden... zira paşa, şiir ve inşa'yı yurtdışında yayımlarken, harabat'ta memleketindedir.