francis bacon

Francis Bacon tecrübi usulün banisi ittihaz edilir ve ona göre ilim, ''tabiat'ın büyük kitabı'' nı okumaktır. Tabiatın ilim yolu ile anlaşılması ve tabiata hakim olma düşüncesi ehemmiyet kazanmaya başlamıştır. Bacon, ''Nowum Organum Scientiarum'' adlı eserinde ilim reformu ile bütün insani münasebetlerin değişeceğinden bahseder. Ona göre ilim dinin vasiliğinden kurtarılmalıdır. Tecrübeler, Yeni Atlantis gibi eserleri yeni ilmi malumatların tatbikte tahavvülü ve istihsalin tekamülü ve ziyadeleşmesi mevzunda fikirler barındırır.

Bacon'a göre ilmin gayesi, tabiatı insan ihtiyaçlarına ve faydasına mutabık şekilde kullanmayı temindir. insanın kullandığı teknik tabiatta köklü değişiklikler yapabilir. Dolayısıyla, insan yaşadığı çevreyi düzenleme ve değiştirme bahsinde daha nikbin olmalıdır. Ona göre ''ilim, güçtür.'' ve bilmek tabiata hakim olmaktır. ilmi malumat tabiatın işleyişini bilmemizi ve açıklamamızı sağlar.

Bacon, tabiata hakim olma mevzundaki görüşlerini ''Nova Atlantis'' Yeni Atlantis adlı eserinde vazih bir suretde ortaya koymuştur. Bu bir ütopya tecrübesidir. Bu eserde, cemiyetin diğer kesimlerinden ayrı yaşayan ve müstakil çalışan, mahrem, hafi bir ilim adamı mühendisler grubunun ilmi ve teknolojik buluşlarıyla bütün insanlığın terakkısine yol açacağı anlatılmaktadır. Hafi grubun gayesi, eşyanın nesnenin sebeplerini ve mahrem hareketlerini ortaya çıkarmak, insan gücünün hududlarını genişletmektir. Burada Bacon ilim adamları sınıfının içtimai murakabenin haricinde yaşayan güçlü şahıslar olması gerektiğini ayrıca tebarüz ettirir.

Bacon'a göre bu yeni ilim anlayışı Aristotales'in dedüktif akıl yürütmesi tabiatın çeşitliliği karşısında kafi değildir. Bunun yerine istikra usulünü teklif eder. istikra usulü, gözlem yapmak, tek tek gözlenen şeyler üzerinde fikretmek ve sonunda bütün gözlenenleri müşterek olarak ifade edebilecek bir umumi açıklamaya varmak esasına istinad eder. Bu sebeple de bütün endüksiyonlar nakıstır. Tabiat hadiseleri üzerinde müşahede ve tecrübe yapılmadan bu vak'a'ların işleyişini tenvir edebilmenin imkanı yoktur. Tabiat hadiselerini açıklayabilmek cihetinden tarassudun ve tecrübenin vazgeçilemezliğini müdafaa eder. ilim reformu ile bütün insani münasebetlerin değişeceğinden bahseder. Ona göre ilim dinin vasiliğinden kurtarılmalıdır. Ayrıca Bacon, siyasi hakimiyet idraki yönünden, parlamento ile idareyi elinde tutan hümanist bir monarkın birlikte var olması gerektiğini kabul eder.

Francis Bacon'ın ortaya koyduğu fikirler 17.yüzyıl ingiliz materyalizmine ve yeni ilim anlayışına temel teşkil etmiştir.