tigranakert savaşı

69 M.Ö. 6 Ekim günü gerçekleşmiş olan tarihi savaştır. ermeni kralı büyük dikran ile Roma Konsolosu Lucius Licinius Lucullus arasında gerçekleşmiş olup romalılar'ın tarihin en büyük ganimetlerinden birini elde ettiği savaştır.

zavallı dikran o dönemler yeni göz bebeği taze başkenti tigranakert'i süsleyip püslemekle meşguldü. Romalılar önce ermenilerin ittifakı olan Pontus krallığını hallettiler. pontus kralı Mithradates MÖ 72'de Ermenistan'a kaçtı (kendisinin kızı güzeller güzeli kleopatra'yı ermeni ittifakının nişanesi olarak dikran'la evlendirmişti). Bunun üzerine hedeflerini 2 den bire düşüren Lucullus'un komutası altındaki Roma orduları Ermenistan'a saldırdı. Dikran MÖ Ekim 69'da Tigranocerta'da, ardından MÖ Eylül 68'de eski başkenti Artaksata'da yenilgiye uğradı. zengin ermeni krallığından elde ettiği ganimetlerle roma kralından bile daha zengin olmak üzereyken Lucullus Roma'ya geri çağrılır.

lucullus aslında senatodan izinsiz bu kuşatmayı başlatmıştı. ün, şöhret ve kralın gümüşlerinin peşinde olan general emeline yakın zamanda kavuşacaktı. roma yönetiminin ermeni krallığına savaş ilan etmesini fırsat bilen lucullus topu topu 50 bin kişiden oluşan ordusuyla 250 bin kişinin koruduğu Tigranocerta şehrine hareket etmiştir.

ermeni kralı dikran yeni başkentini dünyaya efsane bir şehir olması niyetiyle yeni yeni inşa etmekteydi. proje çok büyüktü. ama o roma ordusunun savaş ilanını bile yeni öğrenmişti oysa şimdi karşısında küçük de olsa bir roma ordusu vardı. bu kadar hızlı hareket etmelerini beklemiyordu. kendince bir kaç önlem almıştı ama daha tamamlayamamıştı hepsini. inşa ettirdiği şehir ise 20 metreye varan surlarıyla geçilmez bir kale gibiydi. naphtha denilen çömleklerin içine basılmış olan yanıcı gaz sıvı karışımları ise sur görevlileri tarafından kuşatmadaki askerlere büyük bir zevkle atılıyordu. (bazı tarihçiler naphtha'nın kullanılan ilk kimyasal silah olduğunu savunurlar.) şehre yaklaşmak imkansızdı ama şehrin dışındaki ermeni ordusu düşerse şehrinde düşeceğini anladı lucullus.

Tigranocerta duvarlarına dayanan küçücük orduyu gören dikran romalılara elçilerini göndererek dalga geçmiştir:

''bu gördüğüm eğer elçilerse, bunun için sayıları çok fazla; ama eğer askerlerse, bir ordu için sayıları çok az...''

bu dalga romalıların zoruna gitmiştir. aslında onlar farkındadır bu her yerden toplanmış melez şehir halkının bir çoğu tarafından oluşturulan koca köylü birliği kolay lokmadır; ama ermeni Katafraktları asıl ciddi hedefti. bunu çözen lucullus askerlerinin ilk hedefinin bu olduğunu söyler ve onları tek sıra (simplex acies) halinde dizer. bir grup piyadesini de batman çayı üzerinden gizlice şehrin arkasına sarkıtır. bu sarkmayı geri çekilme sanarak kanan dikran'ı büyük bir sürpriz bekleyecektir; çünkü böylece yakın mesafeden Katafraktlara saldırabilecektir.

ama roma ordusunda bir batıl inanç dilden dile yayılmakta ve endişeye neden olmaktadır. tarih 6 ekimdir ve m.ö. 105 yılının 6 ekiminde roma ordusu tarihinin en büyük ve gurur kırıcı hezimetlerinden birini yaşamıştı Arausio savaşı'nda. işte bu günün uğursuzluğuna inanan askerler endişelidir. lucullus yüksekçe bir yere çıkar ve ordusuna seslenir:

''biz bu günü tam tersine roma'lılar için bir şans günü haline getireceğiz''

der ve basar gazı ordusuna. gider ayak katafraktların zırhsız olduğu tek yer olan atların ayaklarını hedef almalarını önerir. savaş başlar katafraktlar ilk hedeftir. bir an da yok edilir koca zırhlı atlı birliği. bunu gören dikran toros dağlarına doğru gizlice şehri terkeder. ardından zaten ermenilere bağlı olmayan oralara zorla getirtilmiş halktan oluşan ermeni piyade birliği korku ve endişeyle dağılır. şehrin kapılarını da yine bu halk açacaktır romalılara. ama romalılar şehre girdikleri gibi yağma ve talana başlarlar. şehri yakıp yıkarlar. kralın hazinesine ulaşıp tam 8000 talents (gümüş para) ele geçirirler, ayrıca her bir askere 800 drachma dağıtılır.

lucullus parayı görünce hızını alamaz bir kaç savaş daha kazanır ama artık ordusu yorgunluktan bitmiş tükenmiştir, ayrıca ele geçirdikleri paraları bir an önce romaya götürüp yemek istiyorlardır. orduda geri dönmek için isyanlar çıkınca roma'ya geri döner lucullus.