umur u nafia programı

Cumhuriyet'in ilanından önce, 1923 yılında yayınlanan Umur-u Nafıa Programı, yeni idarenin ulaşıma yönelik politikasının ilk önemli belgesini teşkil etmekteydi. Bu programdan önce, 1880 ve 1908 tarihlerinde yayınlanan nafıa (bayındırlık) programı bulunmaktadır. Bu programlar genelde karayolu, demiryolu, limanların yapımı, bataklıkların kurutulması ve ovalarda sulama yapılması gibi işleri kapsamaktadır. 1923 tarihli program bütüncül bir şekilde, ülkenin tümünü kapsayacak bir altyapı kalkınması şeklinde hazırlanmıştır. Program tüm mühendislik alanlarını kapsayacak şekilde hazırlanarak, farklılaşmaya imkan sağlanmamıştır. Bu durumun en önemli nedenlerinden biri, Türkiye'deki inşaat mühendisliği alanının gelişip, çeşitlenmemesi gösterilebilir.

1923 Nafıa programının temelinde ulaşımın geliştirilmesi önceliği almış ve özellikle demiryolu ulaşımı ön plana alınmıştır. Fakat programın kabul ediliş tarihinin Ankara'nın başkent oluşundan önce olması nedeniyle, sonra uygulanacak olan demiryolu ağından çok büyük farklılıklar göstermektedir. Bu programda Ankara, demiryolu ağının odağı konumunda değil, sadece bir uç noktası konumunda yer almıştır. Program, biri istanbul'dan Avrupa'ya uzanan Şark Demiryolu, diğeri Bağdat Demiryollarını esas alan bir ağı temel almaktadır. Ayrıca programda var olan hatların millileştirilmesi düşünülmeyip, sadece var olan fiyat tarifelerinde gerekli düzenlemelerin yapılmasının esas alındığı gözlenmektedir. Demiryolu yapımının da çeşitli imtiyazlarla gerçekleştirilmesi düşünülmektedir. Programda ayrıca karayolu ağının gelişimi de programlanmış ve kısa mesafeli ulaşımda karayolu ulaşımı öngörülmüştür. Özellikle şehirlerle köylerin irtibatının sağlanması hedef teşkil etmektedir. Yol yapımında masrafların, eskiden beri gelen yol vergisinden sağlamak ve ''her fert istifade derecesi oranında yol masrafına iştirak etmelidir'' ilkesini hayata geçirmek temel amaç olmuştur. 1923 yılı içersinde uygulanan program, Ankara'nın başkent oluşu ve millileştirme politikaları sonrası uygulanmayacak, programın öngördüğü ulaşım ağı, kısa süre sonra işlerliğini yitirecektir.

(bkz: William Willcocks)