sais

Eski Aşağı Mısır'ın önemli şehirlerinden biriydi. Bir süre Aşağı Mısır'ın baş­şehri olmuştur. Strabon'a göre, bu şehirde yer alan 5 ünlü tapınak vardı.

Şehrin baş tan­rısı Aşağı Mısır tacını taşıyan savaşçı Neith idi. Yalnız Aşağı Mısır'da değil, bütün Mısır ülkesinde Sais şehri bir kültür merkezi olarak kabul ediliyordu. neith tapınağı'da mısırın en ünlü üniversitesiydi. Psammetik I devrinde Sais şehri başkent oldu. Şehirde birçok bü­yük bina yapıldı. Herodotos'a göre Sais'in en önemli ve büyük mimarı Amasis idi. Es­ki çağda şehirde oldukça geniş yabancılar kolonisinin olduğu ve Kambyses'in kendi halkı için yabancıların evlerini tapınak ala­nından uzaklaştırdığı anlaşılıyor.

Herodo­tos'a göre, Kambyses bu işi yaparken mimar Amasis'in mezarını tahrip etti. Polybios, Ptolemaios'lar devrinde Sais şehrinin bir eyalet şehri olduğunu belirtir. Şehir, Hıris­tiyanlık devrinde piskoposluk oldu. Şehre ait kalıntılar bugün Sa Hagar'ın kuzeyinde yarım saatlik uzaklıktadır.