observer effect

temel parcaciklarin olcumu sirasinda ortaya cikan etki. temel parcaciklari olcerken bu parcaciklar bizimle ve cevreyle etkilesime girdigi icin (biz de diger bir bakis acisiyla cevre ve bu parcaciklarla etkilesime gireriz) koherans durumu bozulur, dekoherans durumu ortaya cikar. bu konuyla ilgili iki farkli yorum var. biri kopenhag yorumu, digeri çoklu dünyalar yorumu. kopenhag yorumuna gore olaylara yaklasirsak gozlem dalga fonksiyonunun cokmesine sebep olur ve olasiliklar arasindan bizim secemedigimiz bir sonuc ortaya cikar. coklu dunyalar yorumuna gore bakarsak, gozlemci parcaciklarin bulundugu sistemi gozlemleyerek tum olasiliklarin gerceklestigi sonsuz sayida evrenin dallanmasina sebep olur. gozlemci kendi evreninde ise nihai bir sonuc ortaya cikarir ancak diger tum sonuclar da olculebilirdir. diger sonuclar ise diger dunyalarda olculur ancak onlar nihai dedigimiz ve bu evrende gerceklesen sonucla etkilesemez, kiyaslanamaz durumdadir. her bir evren birbirinden bagimsiz gecmisler yaratir. yani alternatif bir evrendeki gözlemci ile bu dunyadaki bir gozlemci gozlemlerini yaptiktan sonra bir araya gelip bunlari karsilastiramaz, dolayisiyla tum sonuclar bir yerde toplanamaz. bu yuzden de nihai sonuc hala elinizdeki, yani sizin elde ettiginiz sonuctur.