moken

myanmar ve tayland'ın malay yarımadasındaki hint okyanusuna bakan sahillerinde yaşayan, halk arasında "deniz çingeneleri" denilen halk.

Moken, Güneydoğu Asya'da yaşayan Avustronezya kökenli deniz göçebesi bir halktır. Başlıca yaşam alanları Myanmar ile Thailand arasındaki Mergui Archipelago ve çevresindeki Andaman Sea kıyılarıdır. Yüzyıllar boyunca deniz üzerinde yarı göçebe bir yaşam sürdürmeleri ve denizle ilgili zengin geleneksel bilgileriyle tanınırlar.

Mokenler geleneksel olarak kabang adı verilen ahşap teknelerde yaşar, balıkçılık, kabuklu deniz canlıları toplama ve serbest dalışla geçimlerini sağlarlardı. Muson dönemlerinde ise korunaklı adalarda geçici kazık evlere yerleşmeleri yaygın bir uygulamaydı. Kültürleri, doğadan yalnızca ihtiyaç duyduklarını alma ve deniz kaynaklarını sürdürülebilir kullanma anlayışıyla ilişkilendirilir.

Moken toplumunda sözlü gelenek önemli yer tutar; tarihleri ve kültürel bilgiler nesilden nesile anlatılarla aktarılır. Deniz akıntıları, gelgitler, hava koşulları ve deniz canlıları hakkında geliştirdikleri yerel bilgi, yaşamlarının temelini oluşturur. Araştırmalar, Moken çocuklarının su altında görme becerisini çevresel koşullara uyum sağlayarak geliştirebildiğini göstermiştir.

Mokenler, 2004 yılındaki 2004 Indian Ocean earthquake and tsunami sırasında dünya çapında dikkat çekti. Denizdeki olağandışı çekilme ve dalga davranışlarını, kuşaktan kuşağa aktarılan bilgiler sayesinde tehlike işareti olarak yorumlayıp yüksek bölgelere yöneldikleri için birçok Moken topluluğu felaketten kurtulmayı başardı. Bu olay, geleneksel ekolojik bilginin önemine örnek olarak sıkça gösterilir.

Mokenlerin geleneksel yaşam biçimi günümüzde yerleşik yaşama geçirme politikaları, deniz koruma alanlarına ilişkin kısıtlamalar, turizm, endüstriyel balıkçılık ve kıyı gelişimi gibi etkenler nedeniyle baskı altındadır. Bu değişimler, hem göçebe yaşam tarzının hem de denize ilişkin özgün kültürel bilgilerinin gelecek kuşaklara aktarılmasını zorlaştırmaktadır.
görsel