mohini birdanem

1950 yılının son günlerinde Türkiye’ye bir “misafir” geldi. Adı Mohini. dört yaşında, erkek bir Asya fili. Hindistan Başbakanı Cevahirlal Nehru tarafından Türkiye’de çocuklara “dostluk armağanı” olarak gönderildi.

Dönemin gazeteleri bu haberi coşkulu başlıklarla duyurdu:

“Yavru fil Mohini nihayet dün geldi!”

Cumhuriyet gazetesi muhabirleri, fotoğrafçılara poz veren “sevimli mahlûku” anlatıyordu.

Mohini’nin Türkiye’ye gönderilmesine neden olan hamle, Doğan Kardeş dergisi ve onun yayın yönetmeni Vedat Nedim Tör’dü.

II. Dünya Savaşı’nda Japonya, başkent Tokyo’nun bombalanıp, hayvanat bahçesinde esir tutulan hayvanların şehrin sokaklarına dağılabileceği endişesiyle Ueno Hayvanat Bahçesi’ndeki hayvanları öldürdü.

Savaşın ardından Hindistan başbakanı Nehru, “savaşın acılarını hafifletmek” üzere 1949 yılında bir yavru dişi fili Japonya’ya hediye etti. Fil, 25 Eylül 1949’da Tokyo’da binlerce kişi tarafından karşılandı.

Tör bu olaydan etkilenip, dergi aracılığıyla çocuklara “biz Türk çocukları da bir fil istiyoruz” diyen bir mektup yazdırıyor ve imza topluyor. Bu mektubun ardından Hindistan, Türkiye’ye de bir fil göndermeye karar verdi ve hayvanları koruyan uluslararası yasaların olmadığı bu yıllarda Mohini binlerce kilometre yolculuğa zorlandı ve Türkiye’de esir tutulacağı Ankara’da bulunan Gazi Hayvanat Bahçesi’ne götürüldü.

Elbette bu olayın aradında, vahşi ormandan koparılmış, kafeste haftalarca taşınmış bir yavru hayvanın fiziksel ve psikolojik travması gizliydi. Dolmabahçe’ye indiğinde kalabalık onu alkışlarla karşıladı. Ardından Ankara’ya götürülerek Gazi Hayvanat Bahçesine yerleştirildi ve ömrünün geri kalan 45 yılını burada geçirdi.

Dönemın Basını, Mohini’yi “Cumhuriyetin ilk fili” olarak tanıttı. Mohini’nin öyküsü, aslında Türkiye’nin modernleşme tarihinin de bir parçasıydı. Mohini’nin kemikleri halen Erzincan Kemaliye’deki Ali Demirsoy Doğa Tarihi Müzesinde sergileniyor.