kapp darbesi

amerika doğumlu bir gazeteci olan wolfgang kapp'ın önderliğinde erhardt tugayı'nın berlin'de 13 mart 1920'de yönetimi ele geçirerek kurucu meclisi dağıttıklarını ilan ettikleri darbe. kapp darbesi berlin'deki işçi ve memurlarını genel grevi nedeniyle başarısız olmuştur.

cevabını bulamadığım soru ise amerika doğumlu, ailesi ve kendisi yahudi olan bir adamın almanya'da darbeyle ne işinin olduğudur. bilen biri kamuoyunu aydınlatsın lütfen.

1920 yılında almanya'da weimar cumhuriyeti'ne karşı yapılmış başarısız darbe girişimi.

versailles anlaşması gereğince almanya'nın silahlı kuvvetlerini 100.000 kişinin altına indirmesi gerekiyordu. öte yandan 1919 başlarında almanya'nın 350.000 asker ve 250.000 "freikorps" (destek birlikler)'tan oluşan toplam 600.000 kişilik ordu gücü vardı.

bu kapsamda, 1920 başında marinebrigade eberhardt adlı freikorp kuvvetine terhis emri yayınlandığında söz konusu kuvvetin liderleri berlin kumandanı general walther von lüttwitz'e başvurarak bu emre itiraz ettiler. kendi de daha önce freikorp örgütlenmesinden sorumlu olarak görev yapmış olan ve monarşi destekçisi bir asker olan lüttwitz bu durumu fırsat bilerek derhal devlet başkanı Friedrich Ebert ve savunma bakanı Gustav Noske 'ye terhislerin durdurulması çağrısında bulundu. ebert bu çağrıyı reddedince, lüttwitz marinebrigade eberhardt kuvvetlerine berlin üzerine yürüme emri verdi. bu kuvvetler berlin'i 13 martta ele geçirdiler. olayların buraya kadarki gidişine bakılınca, bu darbenin ardındaki asıl gücün lüttwitz olduğu anlaşılabilir. ancak darbe, doğu prusyalı bir sivil görevli ve aşırı sağcı bir milliyetçi olan wolfgang kapp'a izafeten adlandırıldı. noske, wolfgang kapp , Waldemar Pabst ve Hermann Ehrhardt'ı darbenin sorumluları ilan etti, ancak anlaşılacağı üzere berlin'in askeri kuvvetler kumandanı gibi çok üst kademede olan komutanlar da işin içine dahil olmuştu.

savunma bakanı noske'nin askeri kuvvetlere darbeyi bastırmaları için verdiği emir olumsuz karşılandı ve kendisine "alman askeri kuvvetlerinin alman askeri kuvvetlerine ateş edemeyeceği" yönünde bir imalı cevap verildi. bu şartlar altında hükümet başkenti terk etmek zorunda kalarak dresden'e gitti, ancak orada da durumu emniyetli görmeyince stuttgart'a geçti.

bu arada kapp bir hükümet kurmaya çalıştı. alt kademe kurumlardan umutsuz, hatta bazıları düpedüz suçlular olan kişilerden yararlanmaya çalıştı çünkü tanınmış muhafazakarlar ve eski üst kademe yöneticilere yapılan görev teklifleri çoğunlukla geri çevrildi, söz konusu isimler, kendilerini bu işin içine sokmak istememişlerdi.

bu arada mevcut hükümet bir bildiri yayınlayarak işçileri darbeye karşı genel greve gitmeye çağırdı. çağrı büyük bir yankı uyandırdı ve kabul gördü. bu esnada genel grev çağrısına katılan işçiler de darbecilerin terörüne maruz kalarak kayıplara uğradılar(*). genel grevle ülke felç oldu. öte yandan ludendorff dışındaki önde gelen generaller lüttwitz'e yaptığı hareketin ve mevcut konumunun teamül dışı ve kabul edilemez olduğunu ve ülke çıkarları için istifa etmesi gerektiğini bildirdiler. bu iki gelişme "putsch"un(darbenin) ülkeyi yönetemez durumda olduğunu gösterdi ve lüttwitz ile kapp isveç'e kaçtılar.

kapp darbesinin başarısız olmasının iki temel sebebi olduğu söylenebilir: birincisi, işçilerin mevcut weimar hükümetini destekleyerek darbeye karşı direnmeleri, ikincisi ise freikorp komutanlarının çoğunun darbeye katılmayı reddetmeleridir.

(*) bu sırada hayatını kaybeden işçiler anısına weimar merkez mezarlığına 1922'de tamamlanan büyük bir anıt dikildi. 1936 yılında, almanya'da iktidara gelmiş olan naziler bu anıtı "böyle sanatın içine tükürürüz" mantığında güya sanatını eleştiren bir bahaneyle, ancak asıl politik çağrışımlarından ötürü yıkmışlardır.

ilk dünya savaşı sonunda almanya'da tamamı ile yıkılamayan tek bir güç ayakta kalmıştı: efsanevi prusya bürokrasisi. işte bu darbe bürokrasinin yeni yeni fiklizlenmeye kalkan weimar demokrasisine karşı ilk hareketidir. bu aşamada başarısız olsa da çok geçmeden başarı gelecektir: (bkz: adolf hitler)

sorumlularının yargılama süreci adeta komik denebilecek kadar hafif ve müsamahalı geçmiştir. weimar cumhuriyeti'nin kısa ömürlü olmasının kayda değer sebepleri arasında o esnadaki alman yargısı ve bürokrasisi içinde cumhuriyeti yıkmak isteyen aşırı sağcı militan ve liderlere gayet müsamahalı yaklaşılmasının son derece yaygın oluşunu anmak abes olmaz. keza birahane darbesi vakasında da son derece geyik yargılama ve cezalandırmalar söz konusu olmuştur.

almanya'nın birinci dünya savaşı sonrası fırtınalı günlerinde yaşanmış bir darbe girişimi.

ibretlik bir tarihi olay. öncesi, süreci ve sonrasıyla.

Almanya tarihinin ibretlik vakalarından.

Kapp Darbesi, 13-18 Mart 1920 tarihleri arasında Wolfgang Kapp ve Walther von Lüttwitz tarafından darbe girişimi olup sosyal demokrat Alman Hükümeti tarafından bastırılmıştır. Kapp Darbesi'nin amacı, Weimar Cumhuriyeti'ni yıkıp Alman monarşisini yeniden kurmaktı. Kapp Darbesi'nden sonra Ruhr Ayaklanması başlamıştır.
görsel