eleali zenon

aristoteles’e göre eleali zenon (yaklasik olarak 490-430), düsüncenin düstügü gelismeler ögretisi anlamindaki dialektik’in bulucusudur. zenon, parmenides’in bir olan’in biricik gerçek varlik oldugu ögretisini, çoklugu ve hareketi varsaymanin düsünülemeyecegini, böyle bir düsüncenin çelismelere sürükleyecegini göstermeye çalismakla desteklemistir. bunu da o, çokluga ve harekete karsi ileri sürdügü pek ün salmis olan kanitlariyla yapmistir.
çoklugun olamayacagini gösteren kanitlardan birine göre: nesneler bir çokluk iseler, hem sonsuz küçük, hem de sonsuz büyüktürler. çünkü varolani böler de, bu böldügümüz parçalarin artik bölünemez noktalar oldugunu düsünürsek, bunlar büyüklügü olmayan bir hiç olurlar; bir araya getirirsek bunlari, yine olumlu bir büyüklük elde edemeyiz; büyüklügü olmayan bir seyin kendisine eklenmesiyle hiçbir sey, büyüklük bakimindan bir sey kazanmaz. bu parçalari uzamli – uzayda yer kapliyorlar – diye düsünürsek, çogun bir araya gelmesiyle sonsuz bir büyüklük meydana gelecektir. ikinci bir kanita göre: nesneler çok iseler, sayica hem sonlu, hem de sonsuz olurlar. sayica sonludurlar, çünkü ne kadar iseler o kadar olacaklardir, daha çok ya da daha az olamayacakladir. sayica sonsuzdurlar da nesneler, çünkü boyuna birbirlerinin sinirlarlar, böylece de kendilerini baska nesnelerden ayirirlar; bu baska nesnelerin kendileri de yine yakinlarindaki nesnelerle sinirlanirlar ve bu böyle sürüp gider. üçüncü bir kanitta zenon “her sey uzaydadir” deyince uzayin da bir uzay içinde bulunmasi, uzayin içinde bulundugu bu uzayin da yine bir uzayda bulunmasi gerekir diyor: bu da böylece sonsuzluga kadar gider.
hareketin gerçekligine karsi zenon’un ileri sürmüs oldugu kanitlari aristoteles’teb ögreniyoruz. bunlarin arasinda en çok bilineni, akhilleus ile kaplumbaga arasindaki yaris kanitidir. bu yarista, kendisinden biraz önce yola çikan kaplumbagaya akhilleus hiçbir zaman yetisemeyecektir, çünkü baslangiçtaki kaplumbaga ile kendi arasindaki mesafeyi kosmak için geçen zaman içinde kaplumbaga, az da olsa, biraz ilerlemis olacaktir. akhilleus’un bir de bu araligi kosmasi gerekecektir, ama bu arada kaplumbaga, pek az da olsa, yine biraz ilerlemisti; bu böylece sonsuzluga kadar gider. bu kanitin özünü bir baska kanitta daha iyi görebiliyoruz: “ bir kosu pistinin sonuna hiçbir zaman ulasamazsin”, çünkü pistin önce yarisini geride birakmak zorundasin, bu da böylece sonsuzluga kadar gider. sonlu bir zaman içinde sonsuz sayidaki uzay araliklari nasil geçilebilir? bir baska kanit: “ uçan ok durmaktadir”, çünkü bu ok her anda belli bir noktada bulunacaktir; belli bir noktada bulunmak demek de durmak demektir; ama hareketin her bir aninda duruyorsa, ok , yolunun bütününde de durmaktadir. su son kanit da hareketin göreligine – relatifligine –dayanmaktadir: belli bir noktalar dizisi, biri durmakta olan, öteki de ters dogrultuda ilerleyen iki dizinin yanindan geçerse, ayni zaman içinde hem büyük, hem de küçük bir mesafeyi geçmis olacaktir, yani bu dizinin ayni zaman içinde çesitli hizlari olacaktir, hareketini duran ya da ters dogrultuda ilerleyen dizi le ölçüstürdügümüze göre.
zenon’un bu keskin antinomia’lari, tabii, yalniz sunu göstermek için: varolani bir çokluk ve hareket diye düsünürsek çelismelere düseriz, öyle ise var olan ancak “bir” ve hareketsiz olabilir.

(bkz: zenon paradoksu)

kıbrıslı zenon ile bir akrabalığı/alakası yoktur bildiğim kadarıyla.