cici kagan

çiçi kağan, ismi chihchih, tsitki olarak da yazılan bir asya hun kağanıdır. sözlüğün cilvesinden ötürü "cici" olarak da yazılmış oldu böylece. bazı yönleri ile atatürk'ü akıllara getiren bir yöneticidir.

mö 56 - mö 36 yılları arasında hükümdarlık yapmıştır. ilginç ama milliyetçi düşüncelere atıf yapan bir nutku vardır. kardeşi olan kağan hohanyeh'in ülkedeki artan iç karışıklıkları çözmek için çin kontrolüne girmeye yönelmesine sert şekilde karşı çıkmış ve kağanlığını ilan etmiş (mö 56), iki tarafın destekçileri arasında çıkan ağır münakaşalar ülkeyi ikiye ayırmış (mö 55) ve hun prensleri arasında iç savaş gibi bir çekişmeye sebeb vermiştir. çiçi, bu ciddi mücadele dönemini başkenti ele geçirip kağanlığını kabul ettirerek sona erdirmiştir (mö 54).

mö 51'den itibaren batıya doğru açılım yapmaya başlamış, iki yıl içinde kırgız, wusun, tengling ve ogur kabilelerini yenmiş, aral gölüne kadar olan alanda da hakimiyet kurmuştur. bir diğer önemli icraati "başkentin yerini yeni ihtiyaca göre değiştirmesidir" (mö 41). bu hareketi bugünkü batı türkistan'ı köklü şekilde türkleştirmiştir. batı hunlarını, fergana ve belh'i de kontrol altına aldıktan sonra gözünü çin kaynaklarına göre gözünü iran'a çevirmiştir ama ülkesinin hızlı genişlemesi sonucu ele geçirdiği yerleri aynı hızla güçlü bir teşkilat kurarak besleyememesi sorun çıkartmıştır. kontrolü altında tuttuğu wusunlar ve kangkü gibi devletler çiçi'ye karşı çin ile birlik olmuştur. bunun sonucunda çin, 70.000 kişilik -dönemine göre devasa olsa gerek- bir ordu ile hun topraklarına girip hızla başkente ilerlemiş ve aynı yıl içinde başkenti tamamen yıkmıştır. mö 36'da gerçekleşen bu olayda çiçi, ailesinden ve askerlerinden 1538 kişi ile beraber katledilmiştir.

edit: bazı kaynaklar 1518 kişi diyor. söyleyeyim de, sonra gelmeyin bana "20" fazla söyledin de bm genel kurulu'nda alay konusu oldum falan diye.

(bkz: ilk türk milliyetçisi)