toyotomi hideyoshi

çocukluk adı: Hiyoshimaru, daha sonraki adları: Kinoshita Tokichiro, Hashiba Chikuzen no kami Hideyoshi (d. 1536/17 Mart 1537; Nakamura, Owari - ö. 18 Eylül 1598; Fushimi, Kyoto, Yamashiro, Japonya), Japonya'nın birliğini sağlayan ve 1585-1598 arasında Japonya'nın yönetimini elinde tutan Japon savaşçı.

ilk yılları
Hideyoşi'nin çocukluğu ve gençliği hakkında çok az bilgi vardır. Bir köylü olduğu aktarılan Kinoshita Yaemon ile Naka'nın oğlu olarak doğdu. Küçük yaşta babası Yaemon öldü ve annesi Naka Chikuami ile evlendi. Ancak Hideyoshi, Chikuami ile anlaşamayınca, evinden ayrılarak Totomi eyaletine gitti ve Totomi eyaletini de yöneten daimyo Imagawa klanına bağlı Matsushita Yukitsuna'nın hizmetine girdi. Daha sonra 1554'te Oda Nobunaga'nın komono (özel hizmetçi) oldu ve yaya askerleri arasına katıldı. Yetenekleri ve zekasıyla samuraylığa yükseldi. Kiyosu Kalesi'ne Fushin Bugyo (müteahit müdürü) ve daha sonra Daidokoro Bugyo (mutfak müdürü) olarak atandı. Nobunaga tarafından "Saru" (Maymun) lakabı verildi ve Nobunaga'nın mektubunda bir kez "Hage Nezumi" ("Kel Fare") ifadesi kullanıldı. 1561 yılında Sugihara Sadatoshi'nin kızı ve Asano Nagakatsu'nun manevi kızı Nene (veya One) ile evlendi.

iktidara yükselişi
Oda Nobunaga'nın Japonya'nın orta kesimini kendisine bağlamak amacıyla 1568'de başlattığı sefere katıldı ve birçok önemli çarpışmada yer aldı. Nobunaga Eylül 1573'te Asano klanı ve Asakura klanı başta olmak üzere iki daimyo'yu Anegawa Muharebesi'nde yendi. Bu zaferden sonra Hideyoshi eski Asano klanın yönetmiş olduğu Omi San Gun (Omi üç ilçesi)'nun yöneticiliğine getirildi ve ilçe merkezi olan Imaihama'nın adını Nagahama olarak değiştirerek Nagahama Kalesi'nin sahibi oldu. Bu dönemde Niwa Nagahide ve Shibata Katsuie'nin soyadlarından birer kanjiyi alıp kendi soyadını Hashiba olarak değiştirdi. "Chikuzen no kami" unvanını aldı. Nobunaga'nın buyruğuyla 1577'den başlayarak Sanin ve Sanyo'yu sindirmeye yönelik seferlere girişti. Bu arada Bicchu eyaletini ele geçirdi. Harima eyaletindeki Himeji Kalesi'nden harekete geçerek Shikoku'nun güçlü daimyolardan Mori Terumoto'nun adamlarından Shimizu Muneharu'yu Takamatsu Kalesi'nde kuşatma altına aldı. 21 Haziran 1582 tarihinde Kyoto'da Honno-ji Tapınağı'nda Akechi Mitsuhide'nin saldırısına uğrayan Nobunaga'nın intihar etmesi üzerine Terumoto ile barış yaparak batıya yöneldi ve Yamazaki Muharebesi'nda Mitsuhide'yi öldürerek Nabunaga'nın öcünü aldı.

Oda ailesine bağlı savaşçıların yaptığı toplantıda, Nobunaga'nın üçüncü oğlunu destekleyen iki güçlü vasala karşı Nobunaga'nın torununun başa geçmesini savundu. Bu vasallardan birini 1583'te yendi ve intihar etmesine izin verdi. Aynı yıl birçok önemli müstahkem mevkiyi ele geçirdikten sonra Osaka'da bir kaleyi yaptırdı. Ardından daimyolar arasındaki savaşı sona erdirmek üzere geniş çaplı bir harekata girişti. Nobunaga'nın ikinci oğlunu destekleyen ve birliği sağlama önündeki son engel olan Tokugawa Ieyasu ile 1584'te savaşa girdi ve Komaki-Nagakute Muharebesi'nde yenildi. Ancak birbirlerine kesin üstünlük sağlayamayan taraflar uzlaşmaya vararak bir ittifak kurma yoluna gitti.

iktidarının zirvesinde
Askeri alandaki egemenliğini 1585'te kanpaku, daha sonra dajo-dajin makamlarına geçerek siyasi düzeyde de pekiştiren Hideyoşi yeniden bir tehlike durumuna gelen Terumoto ile yaptığı barışın ardından batıdski Shikoku ve Kyushu adalarını ele geçirdi. Ieyasu'nun yardımıyla 1590'da doğudaki Kanto ve Ou (Tohoku) bölgelerini denetim altına aldı. Böylece güçlü daimyoların ittifakına dayanarak bütün ülkenin tek bir yönetim altında birleşmesini sağladı.

Hideyoşi yönetimi eline aldığında ilk iş olarak köylülerin, tüccarların ve din adamlarının silah taşımalarını yasaklama (Katana gari; anlam: Kılıç avı) ve gereksiz kaleleri yıkarak kale sayısını azaltma (Shiro wari) gibi önlemler aldı. Ayrıca çiftçiler, savaşçılar, zanaatkarlar, tüccarlar biçimindeki sınıflaşmayı donduran ve bu sınıfların farklı kasaba ya da köylerde oturmalarını öngören Shi-no-ko-sho sistemini uygulamaya koydu. Bunların yanı sıra, kadastro çalışmaları (Taiko kenchi) yaptırdı ve ulaşımı kolaylaştırmak amacıyla denetim noktalarını kaldırdı. Yeni para basarak ticareti geliştirmek amacıyla maden yataklarının işletilmesini özendirdi.

Çöküşü ve ölümü
Bütün Japonya'ya egemenliğini kabul ettirdiği 1592'de, kanpaku görevini yeğeni Toyotomi Hidetsugu'ya bırakarak, görevden ayrılmış kampaku'lara verilen Taiko (emekli başdanışman) unvanını aldı. Bu düzenlemeden sonra Kore'yi istila hazırlıklarına başladı. Bazı kaynaklara göre Çin (Ming Hanedanı), Filipinler ve Hindistan'a kadar ilerlemeyi tasarlamasına karşın, daha Kore'deki harekatta başarısızlığa uğradı. Çin ile kısa süreli bir barışın ardından 1597'de Kore'yi ikinci kez istilaya girişti. Gene bozgunla sonuçlanan bu girişimden bir yıl sonra öldü. Hideyoşi'nin oğlu Toyotomi Hideyori (1593-1615) Tokugawa ieyasu'ya karşı başarıyla mücadele etmesine karşın, sonunda yenildi ve ailesiyle birlikte intihar etti.

Etkisi
Japonya'nın birleştirilmesinde belirleyici bir rol oynayan Oda Nobunaga'nın başlattığı süreç, ardılı Toyotomi Hideyoşi'nin döneminde tamamlandı. Oda'nın en güçlü komutanlarından olan Hideyoşi, onun ölümünden (1582) sonra rakiplerini saf dışı ederek kesin bir denetim kurdu. 1590'a gelindiğinde bütün Japonya Hideyoşi'nin yönetimi altında birleşmiş bulunuyordu. Bu gelişmeye toprak mülkiyetini temelden değiştiren düzenlemeler de eşlik etti. Feodal bağımlılık ilişkisini mülkten elde edilen ürüne dayandıran yeni sistemde çiftçiler feodal beylere ve toprağa bağımlı serfler durumuna getirildi. Öte yandan köylerden çekilmeye zorlanan samuraylar kentlerde oturmaya başladı. Toprağı işleme hakkının kayıtlarla belirlendiği köyler için ürün üzerinden hesaplanan ortak bir arazi vergisi getirildi. Köylülerin elindeki silahlar toplanırken, tüccar ve zanaatçıların köylerde oturması yasaklandı. Sonuçta büyük ölçüde bozulmuş olan şoen sistemine son darbe de indirilerek merkezi bir feodal yapının temeli atıldı.

Hideyoşi'nin kurduğu siyasal yapı ülkenin bütünü üzerinde doğrudan bir denetim uygulamaya olanak vermiyordu. Bunun temel nedeni başkent ve çevresi dışındaki toprakların büyük ölçüde daimyoların yönetimine bırakılmasıydı. Bu nedenle baş gösteren iç çekişmeler, feodal beyleri çevrsinde toplamak isteyen Hideyoşi'yi 1592 ve 1597'de Kore'ye iki sefer düzenlemeye yöneltti. Bu seferlerin başarısızlığa uğraması ve Hideyoşi'nin ölümü (1598) rejimin de çöküşünü getirdi.