stanley milgram

**
Amerikalı sosyal psikolog. insanların uyum ve itaat dürtülerinin içinde bulundukları duruma göre onları kolayca vahşete sürükleyebileceğini gösteren sarsıcı milgram deneyi ile tanınır.

Savaş suçlularının, savaş öncesi "iyi" insan iken, hangi psikoloji ile acımasız katillere dönüşebildiklerini araştırdığı deneyinde kişinin, başkasında gördüğü "kötü" davranışı onun kişiliğine bağladığını, kendisinde gördüğü "kötü"lüğe ise durumun yol açtığını düşünmeye meyilli olduğunu gösterdi. Aynı deney, insanların büyük çoğunluğunun, uygun ortam sağlandığında, vahşete itaat ve ortaklık edebilecek kapasitede olduğunu da ortaya çıkardı.

Yani ki; düzen sırasında "iyi" olmak, "öz"ümüzün değil, formatlanmış kişiliğimizin göstergesidir. insanın gerçek "öz"ü, kaos, kriz, felaket zamanlarında ortaya çıkar.

New York'ta yaşanan iki saatlik elektrik kesintisinde dükkan yağmalayanlarla, gölcük depreminde ölü soyanların hepsi ipten kazıktan kurtulmuş insanlar değillerdi. ("ben"ler nasılız ki acep?)