su dönemi dere yatakları sel ve taşkın

SU DÖNEMi

Yağışların toprağa süzülerek dere yataklarına ulaşması, doğadaki Hidrolojik Döngü’nün, su döngüsünün yeraltı ve yerüstü akış mekanizmalarıyla gerçekleşir.

Yağan bir yağmur damlasının derelere ulaşma süreci, toprağın yapısına ve bitki örtüsüne bağlı olarak şu aşamalardan geçer.

1-Bitki Örtüsü Tarafından Tutulma interseptasyon
Yağmur damlaları yere düşmeden önce ağaçların yaprakları, dalları ve bitkiler tarafından tutulur. Bu durum suyun hızını keser. Suyun toprağa aniden çarpıp çamurlaşma yapmasını ve yüzeyden hızla akıp gitmesini engeller.

2-Süzülme ve Toprağa Geçiş infiltrasyon
Yapraklardan süzülen veya doğrudan toprağa düşen su, yerçekiminin etkisiyle toprağın gözeneklerinden içeri sızar.

3-Sünger Etkisi Orman tabanındaki çürümüş yapraklar ve bitki kökleri toprağı gevşek tutar.
Bu gevşek yapı, toprağın adeta bir sünger gibi suyu emmesini sağlar.

4-Yeraltı Akışı ve Sızma Perkolasyon
Toprağa sızan su, yer çekimiyle daha derin katmanlara doğru ilerler. Önünde iki temel yol vardır sığ Yüzeye Yakın Yeraltı Akışı Su, yüzeyin hemen altındaki gevşek toprak katmanında, eğimi takip ederek yatay olarak ilerler ve en yakındaki dere yatağının yanal duvarlarından sızarak dereye karışır.

5-Derin Yeraltı Suyu Akifer
Su daha da derine inerek yeraltı su tablasına ulaşır. Yeraltı suları da kendi içinde bir akışa sahiptir ve vadilerin en alçak noktası olan dere yataklarını alttan besler. Kurak mevsimlerde bile derelerin kurumamasının sebebi bu dipten gelen yeraltı sularıdır.

6-Doygunluk ve Yüzey Akışı
Eğer yağış çok şiddetliyse veya toprak suya tamamen doymuşsa, infiltrasyon süzülme kapasitesi dolar. Toprak artık daha fazla su ememediği için, su yüzeyde birikerek eğim doğrultusunda yüzey akışı runoff halinde doğrudan derelere doğru akar.

Ancak bu bölgeler betonlaştığında asfalt, bina, yol yapıldığında infiltrasyon süzülme sıfıra iner.
Su toprağa sızamaz, yeraltı su kaynakları beslenemez. Yağmur suyu beton yüzeylerde hızla birikerek sellere dönüşür; barajlara temiz su taşımak yerine çamur ve atık sürükler.
Jeoloji Müh
Muzaffer SALiH