topalar

Topa (Tabgaç / Tuoba) devleti.“Topa”, Çince 拓跋 adının eski Wade-Giles yazımı olan T’o-pa’dan gelir. Eski Türkçe kaynaklardaki karşılığı Tabgaç’tır. Kökeni Sibirya sınırındaki ormanlık kuzeye bağlanır. Devleti ise Kuzey Çin’de kurulmuştur.

Köken: Sibirya bağlantısı

Topalar, Siyenpi (Xianbei) konfederasyonunun bir koludur. Wei Shu (Wei Tarihi) atalarının çok uzak kuzeyde, ormanlık ve bataklık bir bölgede yaşadığını anlatır. Bu anlatıyı 1980'de yapılan bir keşif destekledi. Büyük Hingan dağlarında, bugünkü iç Moğolistan’ın Hulunbuir bölgesinde (Rusya sınırına yakın) Gaxian mağarası bulundu. Mağaradaki 443 tarihli yazıt, imparator Taiwu’nun “ata yurdu”na gönderdiği elçiler tarafından kazıtılmıştır. Topalar buradan önce Hulun Gölü çevresine, sonra güneye, Yinşan dağları ve bugünkü Hohhot yöresine göç ettiler.

Siyasi tarih
Dai Krallığı (310/315–376): Topa Yilu, Jin hanedanından “Dai Prensi” unvanını aldı. Devlet 376'da Ön Qin tarafından yıkıldı.

Kuzey Wei (386–534/535): Topa Gui (imparator Daowu) devleti “Wei” adıyla yeniden kurdu. 398'de başkenti Pingcheng (bugünkü Datong) yaptı. Taiwu (Topa Tao) döneminde 439'a kadar bütün Kuzey Çin birleştirildi.

Çinlileşme: imparator Xiaowen 494'te başkenti Luoyang’a taşıdı. Topa dilini, kıyafetini ve adlarını yasakladı. Hanedan soyadını “Yuan” olarak değiştirdi (496).

Çözülme: Kuzey sınırındaki Altı Garnizon ayaklanması (523'ten itibaren) Çinlileşme politikasına duyulan tepkiyi yansıtıyordu. Devlet 534–535'te Doğu Wei ve Batı Wei olarak bölündü. Bunların yerini Kuzey Qi ve Kuzey Zhou aldı. Sui ve Tang hanedanlarının yönetici aileleri de bu Topa kökenli kuzey aristokrasisinden geliyordu.

Kalıcı izler

Budist sanatı: Yungang (Datong) ve Longmen (Luoyang) mağara tapınakları bu dönemin eseridir.
Ad: Topaların adı Orta Asya’da Çin’in genel adına dönüştü. Orhun yazıtlarındaki “Tabgaç” Çin’i ifade eder. Bizans kaynaklarındaki Taugast adı da aynı kökene bağlanır.

Etnik ve dilsel kimlik tartışması

Bu konu hâlâ tartışmalıdır:

Türk tarihçiliği, özellikle Eberhard ve Ögel gibi isimler, Topaları büyük ölçüde Türk saymıştır. Dayanakları bazı unvanlar ve sözcüklerdir.

Güncel dilbilim ise ağırlıkla Moğolca’ya yakın bir dile işaret eder. Örneğin Shimunek bu dili “Serbi-Moğol” olarak sınıflandırır. Bu görüşe göre dilde Türkçe ödünçlemeler de bulunur.

Bugünkü en savunulabilir çerçeve, Topaları çok etnili bir bozkır konfederasyonunun Moğol dilli bir çekirdeği olarak görmektir. Bu konfederasyon Türk unsurları da barındırıyordu.