kars islam surasi

Kars islam Şurası Milli Mücadele döneminde toplanan yararlı cemiyetler ve kongreler arasında yer almasına rağmen, Sivas Kongresi ile birlikte istisna olmaktadırlar. Zira Sivas Kongresi, Milli Mücadeleyi tek bir çatı altında toplama ve istanbul hukumetine karşı alternatif olmasi bakımından istisnai durum teşkil etmesine rağmen, Kars Islam Şurası da başlı başına Osmanlı Devleti'nden bağımsız hareket etmiştir.

Bilindiği üzere elvaye selase (Kars, Ardahan, Batum) 93 Harbi ile birlikte Türk Imparatorluğu'ndan ayrılmıştı. Ancak Birinci Dünya Savaşı esnasında, 1917 Rus Ihtilali neticesinde, Türk Orduları 1918 ilkbaharında buraları istirdat etti.

Vakıa, 30 Ekim 1918 tarihinde imzalanan Mondros Mutarekesi nedeniyle Osmanlı Devleti buralardan tekrardan ayrılmak zorunda kaldı. Bu bakımdan Kars islam Şurası ve ardından toplanılan kongreler Osmanlı'dan bağımsız olarak bölge eşrafının çabalarıyla ortaya koyuldu.

Bu bağlamda Türk Ordusu'nun bölge ahalisine yardımları şu götürmez gerçektir. Yani merkezi hükümetin izni dışında bölgede bulunan Yakup Şevki Paşa komutasındaki III. Ordu, kuvvetlerinden bir kısmını (mutarekeye dayandırılması hasebiyle) emekli etmiş ve silahları ile birlikte bölgedeki direnenlerin hizmetine bırakmıştır. Keza, III. Ordu'nun Fırka kumandalarından Halit Karsıalan bölgede direnişin gizli kahramanlarından biri olmuş, 1919 Ocak'ının ilk günlerinde toplanılan Ardahan Kongrelerinin de başkanı olmuştur.

Böyle olmakla beraber, direnişin temel unsuru halk olmuştur. Bu açıdan 17/18 Ocak 1919 kurulan Büyük Kars Kongresi ile birlikte Kars merkez olmak üzere Ahıska'dan Nahçıvan'a Güneybatı Kafkasya'da geçici bir hükümet kuruldu.

Bu hükümet vasıtasıyla 1919 Mart'ında Kars'ta parlemento toplandı ve cumhuriyet hükümeti ilan edildi. Ancak Kafkasya'daki Ingiliz kuvvetleri bu cumhuriyeti tanımadı ve bir ay içerisinde mezkur toprakları işgal etti. Nisan ayında da Kars Ermenilere teslim edildi.

Kısa süreli olmasına rağmen Kars islam Şurası ve bölgede toplanan ardılları, ulusal mücadelede ilklere sahip olmuştur. Bu açıdan Kars'taki cumhuriyetin "Teşkilat-i Esasiye" adlı anayasası da tıpkı yönetim şekli gibi ulusal mücadeleye örnek teşkil etmiştir.