garipname

âşık paşa'nın türk dili ve edebiyatı açısından en önemli eseri garibname'dir. 12.000 beyit dolayında olan garibname dini-tasavvufi konulu, mesnevi tarzında bir eser olup halka tasavvufu öğretmek amacıyla yazılmıştır. bir bakıma âşık paşa, mevlana celaleddin rumi'nin mesnevi'sinde yaptığını türkçe olarak garibname'de yapmıştır. nitekim, mesnevi'nin hem biçim özellikleri, hem de içeriği bakımından garibnâme' ye etkisi olmuştur. 1330 yılında yazılmış olan garibname, aynı zamanda türk edebiyatının ilk büyük te'lif mesnevisidir. eser, yüzyılın diğer mesnevilerinin kalıbıyla; fa'ilatün / fa'ilatün / fa'ilün kalıbıyla yazılmıştır. mesnevi, bab denen on bölüme ayrılmış ve her babda da, o babın sayısına uygun konular anlatılmıştır. bu bakımdan eserin geometrik bir düzene sahip oluşu dikkat çeker.

garibname, konusu bakımından dini-tasavvufi ve ahlaki bir eserdir. tasavvufu tanıtıcı ve öğretici bilgiler vermesinin yanısıra, "insan-ı kamil" olmayı öğütleyen ahlaki, didaktik bir hüviyete sahiptir. ayrıca, mesnevi 14. yüzyıl anadolu türkçesinin özelliklerini taşıması bakımından dil çalışmaları için önemlidir. daha da önemlisi, âşık paşa 14. yüzyıl anadolu'sunun siyasi ve ideolojik birliğinin sağlanmasında ve halkı eğitmekte anadilinin gücüne ve yararına inanmış bir aydındır. bu nedenle garib-name'de türkçeye önem verilmesi gerektiğini belirtmiş ve eserini bilinçli olarak türkçe yazmıştır.

kısacası garibname, bilgilendirici, öğretici yanıyla önemli olduğu kadar, yazıldığı dönemin dil özelliklerini taşıması ve anadolu'da gelişen edebi dilin türkçe olması konusunda, âşık paşa'nın duyarlılığını göstermesi bakımından da dikkate değer bir kaynaktır.