harf devrimi

bugün 92. yıldönümü olan kutlu devrim...

harf inkılabı, bir halta benzemeyen, saçma sapan ve çağdışı ucube arap alfabesini terk edip, müthiş, kolay, anlaşılır ve modern alfabeye geçmemizi sağlayan inkılaptır.

bugün "harf inkılabı ile bir gecede cahil kaldığını" zanneden sersem bir topluluk var ülkemizde.

peki harf inkılabının yapıldığı tarihte gerçekten bir gecede cahil mi kaldık?
1 kasım 1928 tarihinde atatürk'ün harf devrimi yapıp halkı bir gecede cahil bıraktığı gün(!) halkın yüzde 92'si okuma yazma bilmiyordu...

yüzde 92...

yüzde 92'si okuma yazma bilmeyen, osmanlıca yazamayan, okuyamayan bir halk, bir gecede nasıl cahil kalabilir?
okuma yazma bilen kalan nüfusun çoğu ya devlet memuru, ya ordu mensubu, ya da gayrimüslimlerdi.
zaten bu kalan nüfusun çoğu osmanlıca okuyup yazdığı gibi, aynı zamanda batı dillerini bilen, konuşan ve latin harfleri ile yazılan her türlü matbuata aşina kişilerdi.

esasen osmanlı coğrafyasında harf inkılabı yapılması uzun zamandır düşünülüyordu.
örneğin saray erkanı latince yazabiliyor, batı dillerinde yazılmış kitap, gazete ve dergileri takip ediyordu.
osmanlıcayı bırakıp latin harflerine geçmek ikinci abdülhamid'in fikriydi.
bakın, abdülhamid bu konuda epey çalışmalar yapmış, hatta kendisi için latin harflerinden bir logo yaptırarak zatı şahanelerine ait resmi bir antetli kağıt dahi bastırmıştır.
görsel

daha eski dönemlerde de bunların örnekleri vardır.
padişah abdülaziz, fransız kraliçesi eugene ile latin harfleri kullanarak mektuplaşmaktaydı.

ikinci mahmut'un ve üçüncü selim'in de yabancı neşriyatları takip edip latin harfleri kullandıklarını biliyoruz.
bu arada yukarıda da bahsettiğim üzre saray erkanından örnek vermek gerekirse, üçüncü selim'in kardeşi hatice sultan da latin harflerini kullanmaktaydı.

hatice sultan'ın fransız ressam Antoine Ignace Melling'e yazmış olduğu şu mektup da bunun en güzel örneğidir sanırım.
görsel

tabi bugün kendini osmanlı torunu zanneden ve harf devrimi ile bir gecede cahil kaldık diyen zevat bunları hiç bilmez...

osmanlı'nın da geçmek isteyip geçemediği latin harfleri, modern dünyaya adapte olmak için bir zaruretti...
osmanlı bunu yapamadı, ama genç türkiye cumhuriyeti henüz 5 yaşındayken bunu başardı...

"başardı" diyorum zira harf inkılabı büyük bir başarıdır.
1928 yılı itibariyle türkiye'de okur yazar oranı yüzde 8 ila 10 arasında iken, harf devriminden sadece 7 sene sonra 1935 yılında okur yazar oranımız(üstelik latin harfleri ile) yüzde 20'nin üzerine çıkmış, atatürk'ün vefatına kadar bu oran yüzde 25'lere ulaşmıştır.

yaşasın türkçemiz, yaşasın alfabemiz...

ne mutlu türküm diyene...

#tarih