yeni platonculuk

geç antik çağda platon’un idealar öğretisinden ilham alan felsefî akım...

yeni platonculuğun en önemli temsilcisi plotinos’tur( 205-270). iskenderiye’de felsefe eğitimi alan plotinos daha sonra roma’ya yerleşti. plotinos’un iskenderiye kökenli olmasına dikkat etmek gerek çünkü yunan felsefesi ile doğu gizemciliğinin merkeziydi bu kent. plotinos’un buradan alıp roma’ya taşıdığı kurtuluş öğretisi, o sıralarda yeni palazlanan hristiyanlığın ciddi bir rakibi haline gelecek ve hristiyan tanrıbilimi üzerinde güçlü bir etki yaratacaktır.

plotinos bütün dünyayı iki kutup arasındaki bir gerilim alanı olarak görmektedir. bir uçta tanrısal ışık (genellikle “bir”, bazen de “tanrı” demektedir), diğer uçta ise mutlak karanlık hüküm sürmektedir. “bir”in ışığı mutlak karanlığa ulaşamamaktadır. “bir”in ışığı ruhu aydınlatır, madde ise kendi varlığı bulunmayan karanlıktır. doğadaki biçimlerde “bir”in zayıf birer yansımasıdır.

platon’un gerçekliği açıkça ikiye bölmesine karşılık, plotinos’un düşünüşüne bir bütünlük deneyimi egemendir. her şey birdir çünkü her şey tanrı’dır.