talat paşa

asılmamış, trt2 de yayınlanan belgeselinde de anlatıldığı gibi, kendisine saygı duyan ve dost bilen almanya'ya gitmiştir. hatta dönem ile ilgilenen tarihçiler, tehcir dahil birçok kararının esas olarak dönemde mevcut bulunan alman hükümetinin verdiğini, dünya savaşına giden karışık senelerde kendi devletine tutunacak bir güçlü devlet bulmak amacıyla talat paşanın, alman hükümetinin marjinal kararlarını imzaladığını savunmuşlardır.

talat paşa, almanya'ya gittikten sonra belli başlı örgütleri takip ederek milli mücadele'ye maddi ve manevi yardımı kesmemiştir, ankara'dan haber almayı sürdürmüştür.

talat paşa ve eşi, almanya'da farklı bir isimle sıradan, klasik mimari bir apartıman dairesinde yaşamaya başlamışlardır. tehcirde babasının ölmesi üzerine talat paşa'dan intikamını almak isteyen osmanlı vatandaşı genç bir ermeni, talat paşa'yı takip edip almanya'ya gitmiş, onu bulmuş ve karşı apartımanda yakın katta, talat paşa'nın karşı penceresinde bir daire kiralamıştır. fakat uzun süre onun karşısında oturmuş, uzun süre eyleme geçmemiş, talat paşa'nın almanya'daki gündelik hayatını ezberlemeye çalışmış, bir gün talat paşa'nın apartımandan çıkacağı saatte aşağıya inip kurşunlamıştır.

alman hükümeti, talat paşa'ya hala dost olarak baktıklarından genci yakalamışlar, fakat onun öldürdüğü kişinin talat paşa olduğunu söylemesi üstüne büyük sıkıntı içinde kalmışlardır. ingiltere ve fransa'dan sakladıkları talat paşa'nın ortaya çıkması hükümeti büyük sıkıntıya sokar. bu noktada, ermeni tehcirini almanya'nın yaptırdığı iddiaları fevkalade güçlenmiş, akademisyenler ve gazetecilerle kanıtlanıp yaygınlaştırılmaya çalışılmıştır. fakat almanya, durumdan haberi olmadığını, talat paşa'nın gizlice almanya'ya kaçtığını, tehcirde de almanya'nın hiçbir etkisi olmadığını söylemiş, bunun ardından birçok tarihçi, akademisyen, politikacı ve gazeteci tarafından eski dostuna ihanet etmekle suçlanmıştır. fakat dönem koşullarında almanya da milli çıkarlarını savunmuştur.

mevzubahis dönemde, almanya'daki cinayet yasası basittir. ani ya da hazırlıksız, plansız cinayetlerde (sanırım) 5 sene, kasıtlı, planlı, hazırlıklı cinayetlerde ise idam cezası vardır. bu koşullar altında, herkes failin inkar edeceğini düşünürken, almanca bilmeyen fail mahkemede ermenice, "bütün ömrümü bu eyleme adamıştım. şimdi ise intikamımı aldım" demiştir.