amerikan aydınlanması

Amerikan aydınlanmasının filozofları, ansiklopedileri ya da mütefekkirleri yoktur. Avrupa aydınlanmasından alınan fikirlerin ilk uygulandığı yer Amerika’dır. Aydınlanmanın büyük temaları haklar öğretisi, hürriyet düşüncesi, ilerleme fikri Amerika’da müesseseleşmiş, içtimai hayatın bir parçası haline gelmeye başlamıştır.
Amerikan aydınlanmasının temel farklılığı din mevzunda ortaya çıkar. Püriten bir ahlak ve liberal öğretilerden beslenen bir din anlayışı oluşturulmuştur.
Amerika’nın kuruluşunda ve bugün de sivil haklar daha mühimdir, dini inançlar da ferdin hayatının bir parçası ve mahrem kabul edilir. Liberal-dünyevi ve ferdi bir din anlayışı.

Amerikan aydınlanması ingiliz ve iskoç aydınlanmasıyla daha yakın bir münasebet içindedir. Fransız an'anesinin te'siri zayıftır.
Amerikan ve Avrupa aydınlanmaları arasındaki ayırım Amerika’daki cari siyasi, içtimai ve dini durumlardaki farklılıklardan kaynaklanır.
Avrupa tarihi olarak geçmişten devralınan temel siyasi meselelerle uğraşmak zorunda kalmıştır. Ayrıca Katolik ve Protestan kiliseleri ve her iki kilisenin kendi içindeki bölünmeler kesif çatışma sahaları oluşturmaktaydı.
Aydınlanmayı eski dünya icat ve formüle etmesine rağmen onu ilk gerçekleştiren Yeni Dünya’dır.

Amerikan aydınlanmasının ikinci mühim hususiyeti hür düşünce ve ifade hürriyetidir. Haklar beyannamesi bu ehemmiyetin müş'ir'idir. Ferd cemiyet içinde businessman gibi görülür. insan ilişki kurduğu büyük birimlerle aile, cemiyet, ferd, eşitlik, hürriyet ve adalet ilişkisine bağlıdır.
18. yüzyıl sonunda Kuzey Amerika’daki 13 koloni, ingiltere ile olan ilişkilerini de bu eşitlik ve adalet ilişkisi çerçevesinde düzenlemeyi talep etmeye başlamışlardır.
Oysa ingiltere Yedi Yıl Savaşlarının ardından tam aksine, mali sıkıntılarını giderebilmek için koloniler ile ingiltere arasındaki bağlarını güçlendirmeye çalıştı. Kolonilerin ticaretini daha sıkı kontrol ederek vergi gelirlerini artırmak istemektedir.

1764- Şeker Yasası, “melas, şarap, ipek, kahve” için yeni gümrük resmi kondu.
1765- Damga Pulu (Stamp Act) vergisi ile ingiltere Kralı III.George, ile her türlü işlem için resmi makamlardan verilen belgelere damga pulu yapıştırılacaktı.
1767 Haziranında, Townshend Kanunu adı ile yeni bir kanun çıkartılır. Amerikan kolonileri ithal ettikleri çay, kağıt, cam ve boyalara ek vergiler konur. En sert tepki Massachusetts’den gelir. 1769 Martında Massachusetts asi ilan edilir. ingiltere 1773 yılında kolonilere çay ihracatını teşvik etmek biriken stoklarını eritmek için vergileri düşürür. 16 Aralık 1773 günü Boston Limanında demirli çay yüklü ingiliz gemilerine Bostonlı bir grup saldırı düzenler. 343 sandık çay denize dökülür. ingiltere cezalandırmak amacıyla, 1774 Martında “Boston Port Bill”i çıkarır. Boston limanı ticarete kapatılır.

Virginia bütün kolonileri kongreye davet eder. 1774 Eylül Philadelphia’da George Washington, Benjamin Franklin ve John Adams’ın de delege olarak bulunduğu kongrede, ingiltere ile yapılan ithalat ve ihracata 1 yıl süre ile son verilmesi kararı alınır.
ingiltere kolonilerde askeri tedbir almayı ister. 18 Nisan 1775 sabahı ingiliz askerleri ile Boston halkı arasında ilk silahlı çatışmalar başlar. Bu aynı zamanda Amerikan Bağımsızlık Savaşı’nın da başlangıcıdır.

Bu süreçte Benjamin Franklin (1706-1790) 1776’da Thomas Jefferson ve John Adams ile birlikte bağımsızlık bildirgesini hazırladı.