toryum

Uranyumdam sonra proton sayısı yani atom numarası en yüksek ikinci elementtir. Aktinit serisinin ikinci elemanıdır. Bundan 6,6 milyar yıl kadar önce,daha sonra güneş sisteminin oluşmasına vücut vermiş olan birden fazla süpernova patlamasında oluşmuştur. Çekirdeği, o güçlü patlamaların zerkettiği potansiyel enerjiyle doludur. Yerkabuğunda yaygın şekilde,genel olarak uranyum ve diğer nadir toprak metalleriyle birlikte;fosfatlar,silikatlar,karbonatlar ve oksitler halinde,kütlece ortalama milyonda 10 oranında var. Uranyumdan farklı olarak,yeryüzü koşullarında suda çözünmediğinden,doğal sularda çok azdır. Buna rağmen,yerkabuğundaki bolluk oranının uranyumun üç misli,kurşun veya molibden kadar olduğu sanılmaktadır. Element olarak ilk kez 1828 yılında,isveçli kimyacı Jon Jakobs Barzelius tarafından ayrıştırıldı ve kuzeyin gökgürültüsü tanrısı "Thor" a atfen adlandırıldı. 1842 derecede eriyip,4788 derecede kaynar.elementler arasında 2946 derece ile en geniş sıvı sıcaklık aralığına sahiptir. Saf halde iken gümüş parlaklığında bir metaldir. Parlaklığını bir kaç ay koruyabilir ve oksitleyici ortamda grileşip,sonunda siyahlaşır. Diğer metallerin çoğunda olduğu gibi;ısıtıldığında alev alıp,parlak beyaz bir ışık yayarak yanar. Oksiti ise 3300 derece ile oksitlerin arasındaki en yüksek ergime sıcaklığına sahiptir. Yalnızca tungsten gibi bir kaç elementin ve tantalkarbid gibi az sayıda bileşenin ergime sıcaklığı daha yüksektir. Aydınlatmada kullanılan diğer akkor malzemelere göre,enerji açısından daha verimlidir. Toryum genellikle monazit mineralinden elde edilmektedir. Monazit ise,esas olarak,ağır elementler içeren kumların;titanyum,zirkonyum ve kalay gibi elementlerin üretimi amacıyla işlenmesi sırasında yan ürün olarak ortaya çıkan bir mineral. En büyük üreticileri;Brezilya , Hindistan ve Malezya. Monazit aynı zamanda,seryum ve lantan gibi nadir toprak metalleri için önemli bir cevherdir. Zaten esas olarak,bu elementlerin eldesi için işleniyor ve sonuçta ,toryum bir yan ürün olarak ele geçiyor. Kısacası Toryum,bir yan ürünün yan ürünü konumunda. Katalizör olarak kullanımı tekrarlı,diğer alanlardaki tüketiminin ise hacmi sınırlıdır. Öte yandan, doğal aktivitesi nedeniyle alternatiflerine doğru bir yöneliş var. Yani yan ürün olarak elde edildiği hızda tüketilemiyor. Biriken miktarının düşük düeyli atık olarak saklanması gerekir ve bu da pahalı olduğundan üreticiler için bir sıkıntı kaynağıdır. Fazla kullanılan bir metal olmadığından dünyadaji rezervlerinin belirlenmesine yönelik kapsamlı aramalar yapılmış değildir. Toryum bazen, çok değerli bir kaynakmış gibi tartışılsa da şu an için öyle değildir. Halbuki toryumun nükleer enerji üretiminde kullanılması mümkündür. Nükleer enerji kaynağı olarak uranyumun yerini alabilir.

Daha geniş kapsamlı bilgi için bkz: Bilim ve Teknik,Şubat 2008,Syf 56,Prf.Dr. Vural Altın.