bay bayan

istanbul üniversitesi türkoloji anabilim dalında görev yapan osman fikri sertkaya'nıñ bay bayan bayın kelimeleri üzerine adlı makalesiniñ konusu olan sözcüklerdir.

Tahsin Banguoğlu'nuñ aktardığına göre Atatürk'e yapılan Türkçe ile ilgili arzlardan birinde alaylı dilcilerden biri "Paşam! Fransızcadaki Mösyö*, madam* ve matmazel* kelimelerinin Türkçe karşılıklarını bulduk!" Atatürk "ne buldunuz?" diye sormuş. Onlar da "mösyö yerine Divânü lugât'it-Türk sözlüğünden bay kelimesini bulduk. Anlamı "zengin" demek. Madam yerine bayan kelimesini bulduk. Anlamı "zengin" demek. Matmazel yerine de bayın kelimesini bulduk. Anlamı "nazlı" demek. Atatürk bunun üzerine ayarı çakmış:
--spoiler--
"Tamam ama birisi daha evlenmemiş bir genç kıza kasten veya yanlışlıkla "bayın ayşe" yerine "bayan ayşe" derse ne olacak? O kızın ağbisi, babası amcası, dayısı veya yakınları "bizim daha el değmemiş, evlenmemiş, bakire genç kızımıza kadın diyorsun diye kavga çıkarsalar, namus davası gütseler ne olacak? Atın bu bayın kelimesini efendim, atın!"
--spoiler--
Onlar da bayın sözcüğünü atmışlar, ancak diğer iki sözcüğü Türkçeye sokmuşlar! 1930'larda dilbilimi camiasında malzeme bu kadarmış, n'apalım!

Adın önüne bay yerine adın sonrasına bey, bayan yerine de hanım dénmesi hem daha kanıksanmış hem de daha eski ve Türkçeye özgü bir kullanım olduğu için bay ve bayan kullanımını unutmamız yararlı olacaktır. zararıñ neresinden dönülürse kârdır.