mahir iz

yılların izi adlı anı kitabının yazarı, değerli edip. anılarında mehmet akif'in kuran tercümesi ve sonra bundan pişmanlık duyuşuyla ilgili de bir kaç satır yazmış ve yozgatlı ihsan bey'den (ekmeleddin ihsanoğlunun babası) de bir iki cümle le bahsetmiştir.

şimdiye kadar mustafa kemal atatürk ile ilgili okuduğum anıların içerisinde en fazla objektif olma çabası içinde olduğunu gördüğüm yazardır aynı zamanda. tabi bunu ne kadar başarabildiği de şüpheli. neticede bir anı yazısında yazarın kendi hissiyatlarından ve görüşlerinden bahsetmemesini bekleyemezsiniz. sadece bunları yaparken akıl, mantık ve izandan kopmamalarını beklersiniz.

mahir iz bir pasajda gümüşhane mebusu zeki kadirbeyoğlu'nun hatırat'ında yazdığı bir anısını paylaşır. kelkit kazasında seçim yapılmaktadır. belediye başkanı hacı alaeddin bey başkanlığındaki ekip oy sayımlarını yapmak üzeredir ki süvari seyyar jandarma taburu gelip müdahalede bulunur. iki grup arasında anlaşmazlık çıkar. jandarma komutanı sayımı kendilerinin yapacağını, eğer hükümetin istediği kişiler seçilmezse kendilerinin oyları değiştireceğini gayet açık bir şekilde bildirir. alaeddin bey itiraz eder, kanunen jandarmaların buna yetkilerinin olmadığını, sayımı kendilerinin adil bir şekilde yapacaklarını ve buna müdahale etmek isteyenlerin kanunlar hükmünce cezalandırılacağını anlatmaya çalışsa da muvaffak olamaz. sonunda mesele telgraf vasıtasıyla mustafa kemal paşaya intikal eder. telgrafta mustafa kemal paşa şöyle söyler:

"hacı bey! benim size gönderdiğim mebuslara rey verecek olursanız, hem sizin hem de memleketiniz hakkında çok iyi olur. ve siz de, memnun olursunuz. zeki bey'i biz boş bırakmayacağız. en yakın zamanda onu en büyük memuriyetlere koyacağız. kelkit ahâlisine de selamlarımı söyleyiniz. tekrar ediyorum, zeki bey hakkında hiç merak etmeyiniz."

hacı alâeddin bey cevap olarak şunları dile getirir:

"paşam ellerinden öperim. bu benim elimde değildir. halk and içmiştir. zeki bey umumi harpte bizim ölümüze tabut, dirimize beşik olmuştur. bizi her türlü felâketten kurtarmış, harpten sonra da açlıktan ölüm tehlikesine gelen ahalinin imdadına yetişerek bize hem yiyecek ve hem de tohumluk temin etmiştir. eğer bizi istemiyorsan, birer kağnı bir de massamız vardır. yer gösterin gidelim. biz vekil olarak zeki bey'i istiyoruz."

kısa süreli bir duraksamadan sonra Mustafa kemal jandarma komutanına hitaben "çekiliniz" emrini verir ve ekler: "bu nispette azimkar olan bir halka fazla tazyik yapılamaz."

kaynak: Mahir iz, yılların izi, 2013, kitabevi (s406-409)

not: zeki kadirbeyoğlu mecliste Mustafa kemal atatürk'e muhalifliğiyle bilinen bir şahıstı. buna rağmen bölge halkının teveccühüyle tbmmde ikinci dönem gümüşhaneden bağımsız vekil seçilmiştir. daha önce de osmanlı döneminde 4. dönem meclisi mebusan vekilliği yapmıştır.