yukagirler

Yukagirler, Kuzeydoğu Sibirya'nın yerli halklarından biridir. Geleneksel işleri, ağ kullanılmasıyla balıkçılık, yaban geyiği avcılığı, kızağa koşulan köpekler yetiştirmedir.

Eskilikte (isa'dan 7 bin yıl önce) Yukagirler, Yenisey doğusunda ve Sayan Dağlarında, Finler, Samoyedler gibi Ural dilleri konuşan halklar ile birlikte yaşıyorlardı. 17. yüzyılda Rus sömürgeleştirmesinin başlandığı zaman Yukagirler Lena Nehri'nden Anadır Nehri ağzına kadar yerleşiyorlardı. Düşük bir etnik bilinci seviyesi özelliğiydi. 18. ve 19. yüzyıllarda Yukagirlerin nüfusu salgın ve iç savaşlardan kısaldı. Kısmı Yakutlar, Çukçiler, Ruslar ile asimile etti. 1897 yılında 754 Yukagir oldu, 1970 yılında 600 kişiye yakındı, sonra nüfusu artmaya başladı. 2002 Rusya nüfus sayımına göre nüfusu 1.509 kişidir. Çoğu Kolıma Nehri havzasında, Saha Cumhuriyeti'nde, diğerleri Çukotka Özerk Okrugu'nda ve Magadan Oblastı'nda şenelmiştirler.

Yukagir dili, ya Ural-Yukagir dil ailesine, ya izole Yukagir dil ailesine ait olan Kuzey ve Güney Yukagirceye bölünür. 2002 Rusya nüfus sayımına göre, Saha Cumhuriyeti'nde yaşayan 1.097 Yukagirden artık 310 kişisi (28%) Yukagirce konuşabiliyor, 630 kişisi (67%) Yakutça ve 1046 kişisi (95%) Rusça konuşabiliyor.

Yukagirler, Kuzeydoğu Sibirya'nın en eski yerli halklarından biri olup bugün ağırlıklı olarak Saha Cumhuriyeti (Yakutistan), Çukotka Özerk Okrugu ve Magadan Oblastı çevresinde yaşamaktadır. Tarih boyunca çok daha geniş bir alana yayılmış olan bu topluluk, yüzyıllar boyunca salgın hastalıklar, komşu halklarla kaynaşma ve göçler nedeniyle nüfus bakımından önemli ölçüde küçülmüş, buna rağmen kendine özgü dilini ve kültürel mirasının bir bölümünü korumayı başarmıştır.

Yukagirlerin geleneksel ekonomisi avcılık, balıkçılık ve toplayıcılığa dayanır. Ormanlık bölgelerde yaşayan gruplar özellikle geyik ve sığın avcılığıyla öne çıkarken, tundrada yaşayan bazı Yukagir toplulukları komşu halklardan ren geyiği yetiştiriciliğini benimsemiştir. Nehirler boyunca yapılan balıkçılık da geçim kaynaklarının temel unsurlarından biridir.

Yukagir dilleri, günümüzde çok az konuşura sahip olan ve ciddi biçimde tehlike altında bulunan özgün bir dil grubunu oluşturur. Dilbilimciler bu dillerin kesin sınıflandırması konusunda tam bir görüş birliğine ulaşmamış olsa da, bunların Sibirya'nın eski yerli dilleri arasında özel bir yere sahip olduğu kabul edilir. Günümüzde bazı yerleşimlerde okullarda Yukagirce eğitim ve dil canlandırma çalışmaları yürütülmektedir.

Yukagirlerin geleneksel inanç sistemi animist ve şamanist unsurlar içerir. Doğadaki hayvanlar ve ruhlarla ilgili zengin bir sözlü kültür geliştirmişlerdir. Özellikle geyik ve sığın, yalnızca av hayvanı değil, aynı zamanda kutsal sayılan varlıklar olarak görülmüş; avcılıkla ilgili çok sayıda ritüel, tabu ve tören kuşaktan kuşağa aktarılmıştır. Günümüzde bazı Yukagirler aynı zamanda Doğu Ortodoks Hristiyanlığına da bağlıdır.

Araştırmacılar, Yukagirlerin Kuzeydoğu Sibirya'nın en eski yerli topluluklarından biri olduğunu düşünmektedir. Tarih boyunca Evenkler, Evenler, Çukçiler ve Yakutlar ile yoğun etkileşim içinde olmuşlardır. Bu nedenle Yukagir kültürü, hem kendi özgün özelliklerini hem de komşu halklarla uzun süreli ilişkilerin izlerini taşıyan önemli bir antropolojik ve dilbilimsel araştırma alanı olarak görülmektedir.
görsel