mihran damadyan

1863'te dünyaya gelen Mihran Damadyan, ilköğretimini Istanbul Pangaltı'daki Viyana Mkhitarists okulunda, ortaöğretimini S. Hagop okulunda tamamlamıştır. Eğitimine Venedik'te Murat Rapayelian okulunda devam eden Mihran, 1880'de mezun olduktan sonra istanbul'a dönmüş ve 1884-1888 arasında Muş'ta bir ilkokulun müdürlüğüne atanmıştır. 1886'da ihtilalci olmaya karar veren Damadyan, istanbul'a dönerek Hınçak Partisi'ne katılmış, Temmuz 1890'daki Kumkapı olayının önde gelen isimlerinden biri olmuştur. Atina'ya kaçıp Osmanlı karşıtı ihtilalci gruplarla temasa geçerek Temmuz 1891'deki gösterilerde yer almıştır. Kimliğini değiştirerek Sason'a gitmiş ve Ermeni çetelerini kurmuştur. Eylül 1896'da Londra'da Shepherd's Bush'taki Frithville Gardens'da düzenlenen birinci Hınçak Genel Kongresi'ne katılmıştır. Daha sonra parti işleri için iskenderiye'ye geçmiş ve partiyle ortaya çıkan anlaşmazlıklar sonucunda istifa etmiştir. 1908'de Armenakanları ve bir kısım Veragazmiyal (Reformcu) Hınçakları birleştirerek Sahmanadrakan Ramgavar (Anayasal Demokrat) Partisi'ni kurmuştur. 1913'te Çukurova'da silahlı isyan çıkarmak istemiş ancak Çukurova Katogikosu II. Sahak tarafından durdurulmuştur. Birinci Dünya Savaşı sırasında ABD ve Avrupa'da genellikle Paris'te bulunmuştur. Savaştan sonra Bogos Nubar Paşa'nın Ermeni Milli Delegasyonu'na katılmış ve 1919-1920 yılları arasında Adana temsilcisi olarak görev yapmıştır. Ramgavar Azatakan Partisi'nin 1921'deki kuruluşundan itibaren başkanlığını üstlenmiştir. 1929-1937 yılları arasında Beyrut'ta AGBU (Ermeni Genel Yardımsever Birliği) komitesi üyeliğinde bulunmuştur. 1937'de Zartonk [Uyanış] gazetesi kurucuları arasında yer almıştır. Daha sonra Kahire'ye yerleşen Mihran Damadyan, 1945'te Ermeni Apostol Kilisesi üyesi olarak Kahire'de ölmüştür.

(bkz: armenegan partisi)
(bkz: hınçak cemiyeti)

(bkz: osmanlı bankası baskını)
(bkz: kumkapı gösterisi)
(bkz: musa bey olayı)

bir ermeni komitecinin itirafları adlı kitaptan :

bu bölgesel olaylar dışında hınçak cemiyeti'nin ilk bağımsız eylemi 1890 yılındaki kumkapı gösterisi'dir. mihran'ın ilk büyük eylemi de bu olay olmuş, onun ismini ermeniler arasında duyurmuştur. bu sırada gelişme gösteren ermenicilik faaliyetleri edebiyatla da desteklenmiş, şiirler ve halk hikayeleri ile bu olaylarda yer alan komiteciler efsaneleştirilmiştir. mihran da bu efsaneleşmiş kişiler arasına katılmaya namzet durumdadır.

sayfa 27.

bir ermeni komitecinin itirafları adlı kitaptan :

kumkapı gösterisi'nden önce istanbul'a gelen ve üzerinde erivan katagikosu kırımyan'ın tavsiyesini bulunduran londra'da daily news gazetesi muhabiri fitzgerald, mihran ile görüşerek ona yeni hareket tarzını açıklamıştı. aslında istanbul'da meydana gelecek olayların mantığını da göstermesi açısından fitzgerald'ın tavsiyeleri çok önemlidir. zira ingiltere başbakanı gladstone'un doğu'daki danışmanı fiztgerald, ingilizlerin de planlarını bu tavsiyelerinde anlatıyordu. mihran daha sonraki itiraflarında fitzgerald'ın kendisine söylediklerine şöyle anlatıyordu :

sayfa 29.

mihran daha sonraki itiraflarında fitzgerald'ın kendisine söylediklerine şöyle anlatıyordu :

ermeniler dağınık olduklarından hemen hemen osmanlı vilayetlerinin hiçbir tarafında devamlı bir isyan çıkaramazlar ve hem de o taraflar çok uzak olup ehemmiyetli bir i$ meydana gelse bile yabancı devletler duymadan bastırılır ve birtakım kanlar boşuna dökülüp hiçbir semere görülmez. madem öyledir, gelin o taraflar için çalışmaktan vazgeçin. en mühim iş payitahttadır. payitahtın asayişini ihlal edebilir iseniz size daha faydalı olur, hem büyük devletler sizin fedakarlığınızı görürler ve hem de taşraları ziyade tetkik edip ermenilerin çektiği mezalim ve güçlükleri nazar - ı dikkat ve merhamete alırlar ve bundan başka payitahtta karışıklık çıkarmaya muvaffak olur iseniz islamlardan dahi size müttefikler bulursunuz. zira sultan abdulhamit'in müstakil idaresiz hoşnutsuz olan islamlar vardır. ol takdirde onlardan da muavenet görürsünüz yahut onların dahi teşebbüsleri bilahare size faydalı olur. davanız herhalde eskimiş ve büyük devletleri usandırmış olan kavmiyet ve istiklaliyet davası sınırlı dairesinden çıkıp bütün türkiye'ninıslahatı ve meşrutiyet hükümeti ve insanların saadeti talebi davaları gibi büyük bir hüküm alır ki ehemmiyetini herkes takdir eder. madem ki islamlarda dahi hoşnutsuzluk eserleri görülmektedir, hem payitahtta karışıklık çıkarmalısınız ve hem de hususuyla öyle işler icra etmelisiniz ki ziyade sultan abdülhamit'in idaresinden hoşnut olmadığınız anlaşılsın. mesela bir taraftan istanbul'un muhtelif semtlerinde bir günde yahut birbirini müteakip büyük yangınlar çıkarmalı, ki bu pek kolaydır ve bir taraftan dahi bir gecede galata'dan beyoğlu'na kadar her neredeki osmanlı tuğrası bulunur ise hepsini kırıp parçalamalı ve bu gibi sair işler yapmaktan geri durmamalı.

sayfa 30.

mihran damadyan, seyahatlerinde ve yazışmalarında, artık osmanlı devleti tarafından aranan bir kişi olduğu için " melkon hurşid " takma adını kullanıyordu.

sayfa 36.

yaklaşık iki yıl kadar yunanistan'da çeşitli örgütlenme faaliyetlerinde bulunan mihran, 1892 yılı bitmeden önce amerikan vatandaşı melkon hurşid takma adı altında doğu anadolu'ya doğru yola çıktı. ilk olarak bölgesel durumu gördüğü akdeniz şehirleri'ne geçti, yaklaşık 6 ay diyarbakır'da kaldı. daha sonra ihtilal için verimli toprak olarak bulduğu sasun'a geldi. burada çok sayıda ihtilalci toplanmıştı. mihran 6 ocak 1893'te sekiz silahlı avanesiyle birlikte muş'un avzan köyünü basarak ihsan çavuş'u öldürdü. bu olayı takiben jandarma bu grubun peşine düşmüştü. 1893 yılında bölgede çete sayısının arttığı ordu komutanlarınca istanbul'a bildiriliyordu.

sayfa 46.

ilk sasun isyanı mihran damadyan, kevorg çavuş, sehenik grgo, hrair dzoghk ( gerçek adı armanek ghazarian ) ve hamparsum boyacıyan liderliğindeki nınçak partisi üyeleri tarafından gerçekleştirilmiştir. mihran, daha önce okul öğretmeni olarak geldiği sasun'a, şimdi ermeni devrimci hareketi'nin en temel havarisi olarak geliyordu. elinde asası, sırtında çantası ile bir köylü kılığında bir köyden diğerine gidiyor, bir gün değirmenci, başka bir gün odun satıcısı, başka bir gün de bir camide bir müslüman gibi ibadet eder gibi görünüyordu. bu durum bölgedeki ermeni komitecilerin en tabii davranışlarıydı.

sayfa 47.

daha sonra yakalanmış, sultan abdülhamit'e övgüler düzen, bulunduğu hareket ile ilgili bilgiler veren ve eğer affedilirse osmanlı için çalışacağını yazan bir mektup vermiştir.
ve affedilip dediğini yapmıştır.
daha fazla bilgi bir ermeni komitecinin itirafları adlı kitapta mevcuttur.