ihtilaf ı metali

gök cisimlerinin doğdukları yer ve zamanın farklı oluşu. islam dünyasında özellikle hicri ayların başlangıç ve bitiş zamanlarının ve dolayısıyla önemli dini günlerin tespitinde yaşanan tartışmaların temel sebeplerinden biridir. şöyle ki;

bu tartışmaların başlıca 2 sebebi vardır:

(1) dünya, ay ve güneş'in hareketlerinin hesaplanmasıyla elde edilen verilere itibar edilmeyip, ayların başlangıç ve bitiş zamanının tamamen gözleme dayalı şekilde tespit edilmeye çalışılması.

(2) ihtilaf-ı metali'.

bunlardan birincisini uzun uzun tartışmayı gereksiz buluyorum. güneş ve ay'ın bir hesap ile hareket ettiğini bize kuran haber veriyor. dolayısıyla, hesaplamalara itibar etmek, aklın ve bilimin olduğu kadar, kuran'a imanın da bir gereğidir bana göre... zaten, doğru ve uygun bir gözlem ile yapılan hesaplama sonuçları asla ve asla çelişmez.

bence asıl mesele ikincisi; yani hilalin dünyanın farklı coğrafyalarında, farklı zamanlarda görülmesi. bu konuda öteden beri iki zıt anlayış hakim: birinci görüşe göre (ki ebu hanife'nin görüşü budur), bir yerde hilal görüldüğü zaman, diğer yerlerde yaşayan insanların da buna uyması gerekir. ikinci görüşe göre ise (ki imam şafii bu görüştedir), herkes kendi bulunduğu yerdeki, hilalin görünme zamanını esas almalıdır.

konuyu daha iyi anlayabilmek için şu programı indirebilirsiniz:

http://www.icoproject.org/accu_setup.exe

programı indirip-yükledikten sonra, şu adımları izleyebilirsiniz:

crescent visibility -> gregorian date -> 7-8-2013 -> preview -> new crescent -> geocentric calculations -> crescent visibility map

açılan pencerede 6 august 2013 günü için "draw" butonuna bastığınız zaman, dünyanın tamamının kırmızı ve beyaz renk aldığını göreceksiniz. bunun anlamı, bu tarihte yeni hilali görmenin imkansız olduğudur.

7 august 2013 tarihi için "draw" butonuna bastığınızda ise, güney amerika'nın güneyinin ve bu alanın batısında kalan okyanus bölgesinin yeşil renk aldığını (yani buralarda yeni hilalin çıplak gözle rahatlıkla görülebileceğini); güney amerika kıtasının kuzey yarısının ve afrika kıtasının güney ucu ile arada kalan bölgenin pembe renk aldığını (yani buralarda zor da olsa çıplak gözle yeni hilalin görülebileceğini); orta amerika, orta afrika ve avustralya kıtasının batı ucunun mavi renk aldığını (yani buralarda yeni hilalin ancak optik araçlarla görülebileceğini) fark edeceksiniz.

işte türkiye'de diyanet işleri başkanlığı, yeni hilalin 7 ağustos tarihinde yukarıda söylediğim coğrafi bölgelerde görülecek olmasından ötürü, bayramın 1. gününü 8 ağustos tarihi olarak önceden belirlemiştir. ancak bu tarihte, bizim coğrafyamızda yeni hilalin görülmesi mümkün değildir.

hicri ayların tespitinde, metali'a itibar eden ve/veya gözleme dayalı metodu benimseyen ülkelerde ise, 7 ağustos tarihinde hilal görülemeyeceği için, 8 ağustos tarihinden 1 gün sonrası, yani 9 ağustos tarihi bayramın 1. günü ilan edilecektir. bu ülkelerde, 8 ağustos'ta yeni hilalin görülebilir oluşunu, yukarıda verdiğim programı kullanarak ve 8 august için "draw" butonuna basarak siz de anlayabilirsiniz.

sonuç olarak, yeni hilalin görülmesi açısından, astronomik hesaplar ile doğru ve uygun bir gözlem arasında herhangi bir çelişki olmaz. ancak, ayın dünyanın farklı yerlerinde, tıpkı güneş gibi, farklı zamanlarda görünebilir oluşu, bir ihtilafa sebep olmaktadır. bu nedenle müslümanların, ihtilafı metalia itibar edip etmeyecekleri konusunda bir karara varmaları gerekmektedir.