halakha

yahudi hukuku. en önemli kaynağı talmud'dur.

1. insanlar arası ilişkiler (bein adam le-chavero)

Adalet ve dürüstlük:

“Hırsızlık etmeyeceksiniz, yalan söylemeyeceksiniz, birbirinize hile yapmayacaksınız.” (Levililer 19:11)

iyilik ve yardım:

“Kardeşin yanında fakir olursa… onu destekle.” (Levililer 25:35)

Sevgi ve saygı:

“Komşunu kendin gibi seveceksin.” (Levililer 19:18)

2. Toplum düzeni ve adalet

Hakimlerin tarafsızlığı:

“Hüküm verirken adaleti çarpıtmayacaksınız; yoksulu kayırmayacak, güçlüye yaranmayacaksınız; komşunu adaletle yargılayacaksınız.” (Levililer 19:15)

Yabancıların hakları:

“Aranızda yaşayan yabancıyı ezmeyeceksiniz; çünkü Mısır’da yabancıydınız.” (Çıkış 22:21)

işçiye hakkını zamanında verme:

“Komşunun işçisinin ücretini sabaha kadar elinde tutmayacaksın.” (Levililer 19:13)

3. Aile ve özel hayat

Anne-babaya saygı:

“Herkes annesine ve babasına saygı gösterecek.” (Levililer 19:3)

Sadakat ve aile sorumluluğu:

“Zina etmeyeceksin.” (Çıkış 20:14)

4. Dil ve iletişim

Dedikodu yasağı:

“Halkının arasında dedikodu yapan olmayacaksın.” (Levililer 19:16)

incitici sözlerden kaçınma:

“Körün önüne engel koymayacaksın.” (Levililer 19:14) → (mecazi olarak da başkasını sözel ya da ahlaki tuzaklarla incitme anlamında yorumlanır).

5. Doğa ve hayvanlara karşı ahlak

Hayvanlara merhamet:

“Bir hayvanı anasıyla birlikte aynı günde boğazlamayacaksın.” (Levililer 22:28)

Toprağı dinlendirme:

“Yedinci yıl toprağı nadasa bırakacak ve bırakacaksın.” (Çıkış 23:11)

6. Ruhsal ahlak

Alçakgönüllülük:

“Tanrın Rab’bi korkarak yürü… alçakgönüllülüğü sev.” (Mika 6:8 – Tora sonrası Peygamberler kısmından)

Şükür ve sadakat:

“RAB’bi bütün yüreğinle seveceksin.” (Tesniye 6:5)

gayri-musevi toplumlarda bu ahlak ilkelerinin hiçbiri ciddiye alınmıyor ve uygulanmıyor.

“Kardeşine faizle borç vermeyeceksin; faizle para, yiyecek ya da herhangi bir şey.” (Tesniye 23:19)

“Kardeşinden faiz almayacaksın; ama yabancıdan alabilirsin.” (Tesniye 23:20)

“Kardeşin yanında fakir olursa… ondan faiz ve kâr almayacaksın.” (Levililer 25:35-37)

Burada dikkat çekici nokta: Faiz yasağı sadece Yahudi kardeşler (kendi halkı) arasındaki ilişkiler için geçerliydi. Yabancılara faizle borç vermek yasak değildi.