fazlullah

(bkz: fazlullah esterabadi)

Hurufi hareketinin kurucusu ve önderi Fazlullah Astrabadi veya Naimi (1339?-1394). iran'ın Astrabad kentinde doğmuş ve hayatının erken yaşlarında tasavvufa ilgi duymuştur. Hallac ve Rumi'den etkilenen Fazlullah 1370'lerde tüm Azerbaycan bölgesinde öğretisini yaymaya başlamış ve Tebriz'deyken Calayirid hanedanının önde gelen kişileri arasına girmiştir. Burada ana eseri 'Cavidan el-Kebir'i' yazmıştır. Daha sonra Nahcivan'da yöneticinin oğlu olan Miranşah tarafından idam edilmiştir. Hurufiler kovuşturmaya uğramış ve dağıtılmışlardır ancak tarikat farklı kılıklar altında popülerliğini korumaya devam etmiştir.

Fazlullah Hurufi Kur'an'ı Yahudi gizemciliği olan Kabalistik harf sistemiyle izah etmeye çalışır. Hurufilikte 7 rakamı anahtardır ve gerek Kur'an'daki Fatiha suresinin ayetleri, gerek imanın şartları gerekse de yüzdeki ana yedi nokta hep 7 rakamını işaret eder. Bu sebeple insan da hakikat için anahtardır.

Naimi'nin ölümünden sonra fikirleri Azerbaycan ve Türkiye'de taraftarlarınca sürdürülmüştür. Nesimi ve diğer Hurufi yazarlar tasavvufun mistik kavramlarını kabalistik harf yorumu metoduyla birleştirmişlerdir.

Nesimi'nin şiiriyle Hurufi fikirleri Niyazi, Fuzuli, Kani, Habibi, Hatai, I.ismail, Ruşeni gibi kişileri, Türkiye'de Bektaşilik, iran'da Ehl-i Hak gibi tarikatların terminolojisi etkilemiştir.

kaynak: (http://tr.wikipedia.org/wiki/Hurufilik)