ay ata

Türk Mitolojisinde Ay Ruhuna verilen isimdir.

--spoiler--
Eski Türk inanışlarına göre göğün 6. katında Ay ile birlikte yaşar.Ay ata insanoğlunun büyükbabası olarak görülür yani eril bir ruhtur.Ay ata inancı günümüzde Anadolu'da hala Ay dede adıyla devam etmektedir.Memlüklü zamanında Mısır'da yaşamış Türk tarihçisi Aybek-üd Devari Türklerin kökeni konusunda yazdığı Ay Atam Efsanesinde de Ay atanın Türklerin atası olduğunu belirtmiştir...
--spoiler--

Günümüz Türkiye'sinde Gün Ana inancı artık kalmadıysa da, Ay Dede inancı çocuksulaştırılarak da olsa sürmektedir.

Ay, çocuklara Ay Dede olarak tanıtılmaktır. Uyku ve uyku vakti ile özdeştirilir. Çocuğa "yatağına yatarsa, Ay Dede sana masal anlatacak" denir ve çocuğun yanında ya masal kitabı okunur ya da bir masal anlatılır.

Memlükler (Kölemenler) döneminde Mısır’da yaşamış olan Türk tarihçisi Aybek-üd Devâdârî’nin Türklerin kökeni üzerine anlattığı "Ay Atam Efsanesi"nde mağarada türeyiş motifi yer alır. Bu öyküye göre Türklerin ilk atası olan Ay Ata, bir mağarada ortaya çıkmıştır. Bu mağara Ay Ata’nın doğumuna (Aybek-üd Devâdârî’nin ifadesiyle) bir "ana rahmi" görevi yapmıştır. Bozkurt Efsanesi’ndeki kurdun yaralı Türk’ü kaçırıp beslediği mağara da böyle bir Ata mağarasıdır ve her yıl bu mağarada törenler yapılırdı. Ata Mağarası inancı ve geleneği eski dönemlerde Türkler arasında oldukça yaygındır. işte Ay Ata da böylesi bir mağarada vücut bulmuştur.

Yakutlarda Ay Tangara (Ay Tanrı) yaratıcı olarak görülür ve kartal kılığına girerek Yaşam Ağacının üzerinde dolaşır.