ibn miskeveyh

tam adı ebû ali ahmed bin muhammed bin yakub bin miskeveyh olan ibn miskeveyh 936 senesinde iran’ın rey kentinde doğdu. 940 veya 951 senesinde doğmuş olabileceği ortaya atılmıştır.
ibn miskeveyh öğrenimini, doğduğu kent olan rey kentinde tamamladı, iyi bir eğitim gördü. ibn miskeveyh döneminin ünlü bilginlerinden ve hocalarından ders aldı. çağının önde gelen filozofları (ibn sinâ, ebu reyhan el-beyrûni ve ebu hayan et-tevhîdî gibi) ile bilgi alış-verişinde bulundu. ibn miskeveyh özellikle farabi’den çok etkilenmiş ve meşşai ekolün önemli isimlerinden olmuştur.müslüman filozoflar evrimden bahsetmişlerdir.onların zihnindeki evrim tasarımı allah'ın iradesiyle olan akışla ilgilidir.bilimi yeterince anlamayan sözde dini kesimler ile,dini yeterince anlamayan sözde bilimsel çevreler birbiriyle ideolojik açıdan tartışa dursunlar,insanlığın bütün düşünsel ürünlerine saygı duymak gerekir.( mehmet bayraktar, "ibn miskeveyh", dia c.xx,bayrakdar,mehmet,islamda evrimci yaratılış teorileri,saruhan müfit selim,ibn miskeveyh düşüncesinde tanrı ve alem,ankara,ilahiyat yayınları i.baskı,mart,2005,)ibn miskeveyh asıl ilgi alanı olan felsefenin dışında uzunca bir süre kimya ile de ilgilendi, çeşitli araştırmalar yaptı. kimya alanında yaptığı çalışmalardan hiçbiri bugüne ulaşmamıştır. ibn miskeveyh felsefe ve kimya dışında tıp, edebiyat, tarih, ahlak ve metafizik ile de ilgilenip, bu konularda birçok eser kaleme aldı. özellikle ahlak sistemi ile dikkat çeken ibn miskeveyh ahlak konusunda çok önemli bir yere sahip olmuştur. eserlerinde farâbi metodunu izlese de, genel olarak farâbi’nin aksine pratiğe nazariyeden önce yer verip, pragmatizme yaklaştı. kendisinden önceki meşşai ekolü filozofları gibi eflatun ile aristo’nun fikirleriyle islam dinini uzlaştırmaya çalıştı.
ibn miskeveyh dönemin önemli isimlerinin yanında katiplik ve kütüphanecilik yaptı. ilk önce vezir ebu’l-fadl ibnu’l amîd’in kütüphane memurluğunu yapmış, ün ve itibar kazanmaya başlamıştı. daha sonra da sarayda katiplik, özel kütüphane memurluğu, hazinedarlık ve muallimlik gibi çeşitli görevler aldı.
ahlâk felsefesinde özellikle eflatun, aristo ve calinos’tan etkilenen ibn miskeveyh ahlâkın gayesinin üstün saadete erişmek olduğunu düşünmekteydi. ona göre ahlâkın dört temel fazileti hikmet, şecaat, rikkat ve adaletti. bu faziletlerin tek başına yaşayan bir insanda değil de toplumda oluşabileceğini öne sürdü. bu nedenle ona göre ahlâk, “sosyal ahlâk”tı. miskeveyh daha çok etik alanındaki eserleriyle islam felsefe geleneğinde tanınmıştır. hatta etik konuları ilk ele alan islam filozofu olduğundan bazı kimselerce kendisine "muallim-i selase" (üçüncü öğretmen) -bu sıfat, aristo'nun "muallim-i evvel", farabi'nin "muallim-i sâni" oluşu gözönüne alınarak kendisine verilmiştir- unvanı verilmiştir. miskeveyh plato ve aristo'nun yanısıra, porfirius, pisagor, galen, afrodisyaslı iskender gibi yunanlı filozofların eserlerinden etkilenmiş ve yararlanmıştır. felsefe tarihçilerine göre ibn miskeveyh öldüğünde geride 20 cilt eser bıraktı. fakat bu eserlerin çoğu bugüne ulaşamamıştır.