taliban

Taliban'ın 2021 Ağustos'unda Afganistan'ı yeniden ele geçirmesinden bu yana, kadınlar ve kız çocukları sistematik bir şekilde bastırılmış, 20 yıllık ilerlemeler yok edilmiş ve "cinsiyet apartheid'i" olarak adlandırılan bir rejim kurulmuştur. Feminist bakış açısından bu, patriyarkal baskının en vahşi hali: Kadınların özerkliği, sesi ve varlığı silinerek, onları ev hapsine mahkûm eden bir yapı. Bu politikalar, kadınları ekonomik, sosyal ve psikolojik olarak ezerek nesilleri etkiliyor; intihar oranları artıyor, aileler yoksullaşıyor ve direniş umuduyla mücadele eden kadınlar şiddetle karşılaşıyor. Aşağıda, genç, yaşlı, çalışan, evli fark etmeksizin tüm kadınların kaybettiği haklar, Taliban'ın 70'ten fazla fermanı temel alınarak listelenmiştir. Bu liste, BM, insan Hakları izleme Örgütü ve feminist örgütlerin raporlarından derlenmiştir.

- **Eğitim Hakkı**: Kız çocukları 6. sınıftan (ortaokul) sonra okula gidemiyor; üniversiteler ve mesleki eğitim yasaklandı. Kadın öğretmenler ve akademisyenler işsiz bırakıldı. Bu, 1,1 milyon kız çocuğunun geleceğini karartıyor ve ekonomiye 500 milyon dolar kayıp yaşatıyor. Eğitim, kadınların kurtuluş aracıdır; Taliban bunu inkar ederek nesilleri köleleştiriyor.

- **Çalışma ve istihdam Hakkı**: Kadınlar devlet, NGO, medya, banka ve özel sektörde çalışamıyor; sadece sınırlı "ev tabanlı" işler kaldı. Mahrem (erkek refakatçi) zorunluluğuyla hareket kısıtlandı. Bu, milyonlarca kadını yoksulluğa itti. Ekonomi, kadın emeği olmadan çöker; Taliban'ın politikaları cinsiyetçi sömürüyü derinleştiriyor ve aile içi şiddeti artırıyor.

- **Hareket Özgürlüğü**: Kadınlar dışarı çıkarken erkek refakatçi (mahram) zorunlu; taksi, park, spor salonu, hamam gibi kamusal alanlara giremiyorlar. Seyahat izni bile alınamıyor. Bu, kadınları "görünmez" kılarak patriyarkal kontrolü pekiştiriyor; beden özerkliğini gasp ediyor.

- **ifade ve Konuşma Özgürlüğü**: Kadınların sesi, yüzü ve görüntüsü kamusal alanda yasak; medya, sanat ve protestolarda yer alamazlar. Gazetecilik ve aktivizm cezalandırılıyor. Kadın sesini susturmak, direnişi kırmak için tasarlanmış bir sansür; bu, kolektif hafızayı yok ediyor.

- **Siyasi Katılım ve Temsil Hakkı**: Kamu ofisleri, yargı, parlamento ve karar mekanizmalarından tamamen dışlandılar. Seçim ve oy hakkı yok. Kadınlar olmadan demokrasi yalandır; Taliban, erkek egemenliğini kalıcılaştırarak cinsiyet eşitliğini imkânsız kılıyor.

- **Sağlık ve Tıbbi Bakım Hakkı**: Kadın doktor ve hemşireler çalıştırılamıyor; kadınlar erkek doktorlara gidemiyor. Gebelik ve aile planlaması hizmetleri kısıtlandı. Bu, beden politikalarını erkek kontrolüne bırakıyor; anne ölümü oranlarını artırarak kadınları "üreme makinesi"ne indirgiyor.

- **Giyim ve Davranış Özgürlüğü**: Burka veya çador zorunlu; yüz ve vücut kapatılmalı, "islamî standartlar" dayatılıyor. Aile içi kararlar bile kısıtlandı. Beden, kadının en temel özerkliğidir; Taliban bunu gasp ederek cinsel şiddeti normalize ediyor.

- **Aile ve Evlilik Hakkı**: Erken evlilikler teşvik ediliyor; kadınların boşanma ve miras hakkı yok. Şiddet mağdurları korunmuyor. Ev, hapishane olmamalı; Taliban, aile içi patriyarkayı devlet politikasına dönüştürerek kadınları nesneleştiriyor.

- **Zihinsel ve Sosyal Haklar**: Kamusal hayattan silinme, depresyon ve intiharları tetikliyor (%68 kadın kötü ruh hali bildiriyor). Psikolojik şiddet, fizikselden beterdir; kadınların direnişi (gizli okullar, protestolar) umut kaynağı ama rejim bunu ezerek toplumu zehirliyor.

Bu kayıplar, Taliban'ın dini yorumunu araç ederek kadınları "ikinci sınıf" yapan bir sistemin parçası. Feminist mücadele, uluslararası baskı ve yerel direnişle devam etmeli; kadınlar olmadan Afganistan'ın geleceği karanlık kalır. Kaynaklar, Taliban'ın politikalarının nesiller boyu sürecek travma yarattığını doğruluyor.