spinoza

Panteisttir. Her şey bir olan tanrı'nın ürünüdür. Her şey onun farklı tezahürü veya ana niteliğidir. Nitelik arttıkça gerçeklik artar. Tanrı en çok niteliğe sahip en gerçek varlıktır. insan tanrı'nın sonsuz niteliklerinden ikisini bilebilir, yer kaplama ve düşünme.

Descartes'ın zihin, beden ve tanrı tözünü, plüralizmi reddeder. Ona göre tek töz tanrı'dır. Töz birdir ve bölünemezdir. Dolayısıyla Descartes'in düalist ontolojisini de reddeder. Çifte yön teorisine göre zihnin bedenden beden de zihinden etkilenir descartes gibi apayrı doğalara sahip iki varlık, iki farklı töz değildir. Soyutlama ile ayrıştırılabilir fakat belirgin fiziki ayrımlar yoktur.

Descartes ile spinoza epistemolojik olarak da ayrılır. Descartes bilgiye süpheyle başlar. Spinoza için bilgi uzun araştırmalar sonrasında şüpheden arındırılmış bir biçimde ortaya konulabilir. Descartes kuşkuyu yöntem olarak belirleyip işe cogito ile başlarken spinoza direkt tanrı ile başlar.

Descartes ile Spinoza'nın tanrı ve doğa anlayışları da oldukça farklıdır. Descartes bilimde ürettiği sentetik a priori yargılara fiziki olanın açıklanabileceğini söylerken spinoza, birkaç yasanın evren, tanrı ve tüm varolanları açıklayabileceğini iddia eder. Descartes'ın doğadaki nedenselliği spinoza için yanılsamadır yine de spinoza bu yanılsamayı özgürlüğe dönüştürür.

Descartes'in deistik tanrısının karşısında spinoza'nın pantesit tanrısı vardır. Yani her ikisi de tanrı'nın dünyaya müdahale etmediğini düşünür. Buna karşılık spinoza tanrısı duygusuz ve iradesizdir. Descartes tanrı'nın iyi niyetli olduğunu kötü cin hipotezinde kanıtlamıştı. Spinoza'nın tanrısı özgürdür çünkü onun dışında bir şey, yasa veya kural koyucu yoktur.

Felsefeye epistemolojik ve ontolojik olarak pek bir düşünce koyamamış olsa da siyaset felsefesi daha okunasıdır.