şah ismail

şah ismail hatai, safevi hanedanının 8. şeyhi ve safeviler devletinin kurucusudur.
babası şeyh cüneyd oğlu şeyh haydardır. şeyh haydar, dayısı uzun hasanın despine (feodora) hatundan olan kızı alemşah begüm ile evlnmiş ve evliliklerinden sultan ali, ibrahim ve ismail isminde üç çocukları olmuştur.

şah hatai mahlasıyla bilinen ismail safevi 17 haziran 1487 (bazı kaynaklara göre 1486) senesinde tarihi azerbaycan arazilerinden olan (iran sınırları içindedir) erdebil şehrinde doğmuştur. 1488 senesinde, babası şeyh haydarın şirvanşah ferruh yasar üzerine teşeyyüd * cihadında şehit düşmesi ile, akkoyunlu hükümdarı dayısı sultan yakub bahadır hanın emriyle, 3 kardeşi ve anası ile ev hapsine (şirazda bulunan kasr-ı istahra) ** atılır. sultanın ölümünden sonra iktidara gelen oğlu bayındır mirza da aynı tutumu sergiler, onlara karşı. ama sonrakı akkoyunlu hükümdarı rüstem mirza, kardşelerin tarikat içindeki nüfuzundan yararlanmak, onların desteğini de kendi arkasına almak için onları hapisten çıkartır. ve yerel isyanı bastırdığı ilk savaşta, kızılbaşların şecaati sonucunda zafere ulaşır. daha sonra veziri eybe sultanın (safevi tarihçileri ondan ebleh sultan diye bahseder) kışkırtması ile kızılbaşların başı, sultan aliyi kahpecesine katleder. bu olay 7 yaşındakı ismailde akkoyunlulara karşı intikam hissinin ilk tohumlarını atar.

1499 senesine kadar gilan, muğan ves. gibi şii-caferi nüfusun sık olduğu yerlerde, tarikat üyelerinin evlerinde saklanır. nihayet akkoyunluların, elvend mirza ve murat mirza arasında ikiye bölündüğünü, ve her ikisini deyenecek yeterli gece ulaştığını görüp cihada başlar. bunun için baba yurdu erdebile gelir ve tekkenin başına geçer. burda yeterince asker ve silah toplar. enbaşta sünni akkoyunlu hanedanınn en büyük destekçisi şirvanşah ferruh yasar üzerine gider ve şirvanşahların 30 binlk ordusunu 7 bin askeriyle bozguna uğratır (1500). bir sene sonra elvend mirzayı da yener ve resmen tebriz tahtına oturur. 1503 senesinde akkoyunlu hanedanının son üyesi murat mirzaya kendisine tabi olmak konusunda istekte bulunur. reddedilince hamedan yakınlığındakı savaşta da zafere ulaşınca son akkoyunluyu da böylece ortadan kaldırır(1503). bu savş sonucunda, horasan, iran ve irak-ı arab da safevilere ilhak edilir. 1508 senesinde özbek-şeybani hanedanını da mağlubiyete uğratır. sonrakı senelerde gürcü çarlarını, şeki ve dağıstan hakimlerini de kendisine tabi eder. nihayet, 1514 senesinde çaldıran savaşında yavuz sultan selimin top-tüfeğine yenik düşer. bu savaştan pek etkilenmiş olacak ki, sonrakı senelerde eline kılıç almadığı rivayet edilir.
karl marks onun için, "14 senede 14 memleket fethetmiş büyük fatih" der. öyleydi.. soyundan gelirim ve bununla da gurur duyarım.