yahudilik

Yahudi” sözcüğünün sözlük anlamlarına şunlar dahildir: “Yahuda oymağının bir üyesi,” “bir israilli,” “i.Ö. 6’cı yüzyıldan i.S. 1’ci yüzyıla kadar Filistin’de yaşayan bir ulusun üyesi,” “Soydan gelme veya Yahudiliği kabul etme yoluyla eski Yahudi halkına ait olan biri” ve “dini Yahudilik olan biri.”

Rabinik Yahudiliğe göre Yahudi, annesi Yahudi olan ya da Yahudiliğe resmen geçiş yapmış olan biridir. Tevrat bu geleneği destekleyen herhangi bir iddiada bulunmadığı halde, bu inanca güvenilirlik kazandırmak için sık sık Levililer 24:10 aktarılır. Bazı hahamlar bunun bireyin gerçekten neye inandığıyla bir alakası olmadığını söyler. Bu hahamlar bize bir Yahudi’nin Yahudi sayılması için Yahudi yasalarını ve geleneklerini yerine getirmesi gerekmediğini söyler. Hatta yukarıdaki hahamsal yoruma göre, bir Yahudi Tanrı’ya hiç inanmasa da hâlâ Yahudi sayılabilir.

Başka hahamlar bir insan Tevrat’ın ilkelerini izleyip Maimonides’in (ortaçağın en büyük Yahudi bilginlerinden biri olan Haham Moşe ben Maimon) “imanın On Üç ilkesi”ni kabul etmedikçe Yahudi olamayacağını açıkça bildirir. Böyle biri “biyolojik” bakımdan Yahudi olduğu halde Yahudilik’le gerçek bir bağlantısı yoktur.

Kutsal Kitap’ın ilk beş kitabı olan Tevrat’ta, Yaratılış 14:13, ilk Yahudi kabul edilen Avram’ın bir “ibrani” olarak tanımlandığını öğretir. “Yahudi” ismi, Yakup’un on iki oğlundan biri ve israil’in on iki oymağından biri olan Yahuda isminden gelir. Belli ki, “Yahudi” ismi ilk önce, Yahuda oymağının üyeleri olanlardan söz etmek için kullanılıyordu ama Süleyman’ın hükümdarlığından sonra krallık ikiye bölündüğünde (1 Krallar 12) bu terim, Yahuda, Benyamin ve Levi oymaklarını da içeren Yahuda krallığındaki herkesten söz etmek için kullanıldı. Günümüzde birçok insan, Yahudi’nin ilk on iki oymağın hangisinden olursa olsun, fiziksel olarak ibrahim, ishak ve Yakup’un soyundan gelen herkes olduğuna inanır.

Peki, Yahudiler neye inanır ve Yahudiliğin temel ilkeleri nelerdir? Günümüzde dünyada Yahudiliğin beş ana biçimi ya da mezhebi vardır. Bun mezhepler, Ortodoks, Muhafazakâr, Reformcu, Yeniden Yapılandırıcı ve Hümanist’tir. Her grubun inançları ve gerektirdikleri birbirinden dramatik bir biçimde farklıdır ancak Yahudiliğin geleneksel inançları şöyle özetleyebiliriz:

Tanrı var olan her şeyin yaratıcısıdır, Tanrı birdir, bedensizdir ve evrenin mutlak yöneticisi olarak sadece O’na tapınılmalıdır.

ibrani Kutsal Kitap’ının ilk beş kitabı Tanrı tarafından Musa’ya vahyedilmiştir. Bunlar gelecekte değiştirilmeyecekler ve bunlara hiçbir şey eklenmeyecektir.

Tanrı, Yahudi halkıyla peygamberler aracılığıyla iletişim kurdu.

Tanrı, insanların etkinliklerini yönetir; onları yaptıkları iyi işlerden ötürü ödüllendirir ve kötülerinden ötürü cezalandırır.

Hristiyanlar, Yahudiler’le aynı Kutsal Kitap’a inandıkları halde, inançlarında büyük farklılıklar vardır. Yahudiler genel olarak hareketler ve davranışları en önemli sayar; inançların davranışlardan kaynaklandığına inanır. Bu düşünce, inanca en büyük önemi veren ve davranışların bu inançtan kaynaklandığına inanan muhafazakâr Hristiyanların görüşleriyle çelişkilidir.

Yahudi inancı, Hristiyanlığın özgün günah kavramını (bütün insanların Adem’le Havva’nın Aden Bahçesi’nde Tanrı’nın talimatlarına itaatsizlik ettiklerinde işledikleri günahı miras aldığı inancını) kabul etmez.

Yahudilik, Tanrı’nın yaratıkları olarak dünyada ve dünyadaki insanlarda iyiliğin var olduğunu savunur.

Yahudi inanlılar mitsvot (ilahi buyrukları) yerine getirerek hayatlarını kutsallaştırıp Tanrı’ya daha çok yaklaşabilirler.

Aracı olarak bir kurtarıcıya ihtiyaç da yoktur, kurtarıcı da yoktur.

Levililer ve diğer kitaplarda bulunan 613 buyruk, Yahudi hayatının her yönünü düzenler. Mısır’dan Çıkış 20:1-17 ve Yasa’nın Tekrarı 5:6-21’de bildirilen On Emir, Yasa’nın kısa bir özetidir.

Tanrı’nın meshedilmişi anlamına gelen Mesih, gelecekte gelecek ve Yahudiler’i bir kez daha israil diyarına toplayacaktır. O sırada ölüler toplu halde dirilecektir. i.S. 70 yılında Romalılar tarafından yok edilen Yeruşalim’deki Tapınak yeniden inşa edilecektir.

isa hakkındaki görüşler büyük bir çeşitlilik gösterir. Bazıları O’nu büyük bir ahlak öğretmeni, diğerleri ise sahte bir peygamber ya da Hristiyanlığın bir putu olarak görürler. Yahudiliğin bazı mezhepleri, bir putun ismini söylemek yasak olduğundan isa’nın ismini bile söylemezler.

Yahudiler’den sık sık Tanrı’nın seçilmiş halkı olarak söz edilir. Bu onların herhangi bir şekilde başka gruplardan üstün oldukları anlamına gelmez. Mısır’dan Çıkış 19:5 gibi Kutsal Kitap ayetleri sadece Tanrı’nın Tevrat’ı almaları ve etüt etmeleri, bir tek Tanrı’ya tapmaları, Şabat gününde dinlenmeleri ve bayramları kutlamaları için israil’i seçtiğini bildirir. Yahudiler başkalarından daha iyi olmaları üzere değil, sadece Yahudi olmayan uluslara bir ışık ve bütün uluslara bir bereket olmak üzere seçildiler.