gotha programi nin elestirisi

marx, engels, lenin'in alman sosyal-demokrasisi programlarına ilişkin yazı ve mektuplardan oluşan bir kitaptır. ve marx'ın 'aLMAN iŞÇi PARTiSi PROGRAMININ KENAR NOTLARI' diye adlandırdığı alman işçi partisi eleştirisidir.
marx'ın eleştirisinin temelinde kapitalizmden komunizme geçiş evresinde partinin bilimsel sosyalizmden uzaklaşmış tutumları, burjuva devletçi-barışçıl yoldan sosyalizme geçiş hayali kuran lassalleizm vardır. eleştiriler aslında bugün hala geçerliliğini koruyan işçi hareketi içindeki siyasi, politik-ekonomik yanılgılara, yanlış oportünist tutumlara ışık tutacak cinstendir.
marx programda sözü geçen zenginliğin kaynağı hakkında, üretim tarzıyla dağılım tarzı arasındaki ilişkiye, proleter enternasyonalizmine, devlet kavramına, işçi partisinin kapitalist toplumdaki diğer sınıflarla ilişkisine netlik getirmiştir. çünkü parti programı marx'ın teorilerinden birer parça alarak harmanlanmış ve nihayetinde birbiriyle çelişen maddeler ortaya çıkmıştır.
yeni oluşacak komünist toplumun kapitalist toplumdan çıkmış olması ve yeniden üretim alanlarının, üretici güçlerin buna göre şekillenecek olması parti programına bilimsellikten uzak olduğu için oturtulamamıştır.
programda tanımlanan devlet proleterya iktidarına geçiş sürecinde yararlanılacak olan halk devleti olmaktan ziyade burjuva devlet karakteri taşımaktadır. bu yüzden özgürlükçü devlet gibi yanlış bir tanım oluşmuştur. marx özgürlüğün devletsiz olacağını, sosyalist toplum düzeninin kendiliğinden devleti çözeceğini, devletin mücadele kullanılan geçici bir araç olduğunu söylemiştir. sadece kapitalizme saldırıldığı için feodal toprak ağalarının-orta sınıfın devrimde konumlanışı eksik kalmıştır. oysa ki komünist parti manifestosunda bu ara sınıfların gelişen kapitalizmle beraber devrimcileşeceği belirtilmiştir.
marx'ın eleştirileri sonraki deneyimlerle geçerlilik kazanmıştır. bugün bilimsel sosyalizm marksizmin ve bu deneyimlerin bileşkesidir.

yukarıda belirtilmiş ama marksizmi anlamak ve devrim sürecinde parti ve devlet olgularını marksist teori bilimiyle doğru kavrayabilmek açısından önemli bir eserdir. kitap şeklinin içinde bulunan lenin'in notları ve 'devlet ve devrim' isimli eseri de teoriyi bütünleştirici olacaktır.