melamilik

anadolu'da kalenderilik şeklinde tezahür eden bir tarikat. [ (bkz: melametiye)] aslında tarikat olup olmadığı da kesin olmayan oluşum. abdülbaki gölpınarlı'ya göre melametilik bir hâl işidir.

nişabur'da 9.yy oratalarında tezahür etmiş, büyük olasılıkla yine aynı yörede yaygınlaşamış aşırı zühde dayalı bri hareket olan kerramiliğe bir tepki olarak boy göstermiş olan melametilik, ebu osman el-hîrî önderliğinde iyice şekillenmiş, ancak çok geçmeden ırak kökenli, kaynakları melametilikten çok ayrı bir akım olan sûfilikle kaynaşmış ve sonunda da sûfilik içinde eriyip gitmiştir.

melamet doktrinine inananlar diğer insanların kendilerini kınamaları için ne gerekiyorsa yaparlar. ramazanda oruç tutarlar ama önlerine sırf şarap içti desinler diye şarap kadehi koyarlar. öyleki "şuna bak lan bu adam kim allah-kitap kim, kitapsız lan bu" diyene kadar insanlar kendilerini böyle tanıtır, böyle davranırlar. dinle alakaları yokmuş gibi yaşarlar. bu tanıtımın asıl nedeni ise halk arasında kendi inançlarının deşifre olmasını istememeleridir.

hem köprülü hem de ocak melametiliğin horasan tasavvufu demek olduğunu düşünür. ancak köprülü, melametiliği yüksek ve popüler olmak üzere iki ayrı düzeyde ele alarak popüler melametiliğin en yaygın biçimininde kalenderilik, haydarilik ve yesevilik olduğunu savunurken ocak, kalenderilik ve melametilik terimlerini neredeyse eş anlamlı görerek yüksek zümre kalenderiliği ve popüler kalenderilik ayrımını kullanır.

(bkz: levm)
(bkz: kınanmak)