gnomon

düz bir yüzey üzerine dikey doğrultuda saplanmış basit bir çubuk olan gnomon, uygarlık tarihinin neredeyse ilk ve en basit zaman ölçme aygıtıdır ve mütevazi görüntüsünden beklenmeyecek derecede çok ve çeşitli bilgiyi bünyesinde barındırır. bütün sistem, çubuğun yere düşen gölgesinin uzunluğu ve açısıyla ilgilidir. şöyle ki,

- günde bir kez, güneşin gökte en yüksek ve kendi gölgesinin en kısa olduğu anda, yani öğle vakti tam ve kesin saati verir.

- pusulalık görevi yapar, çünkü öğle vakti gölge tam kuzeyi gösterir. (en azından kuzey yarımkürenin çoğu kısımlarında bu böyledir, güney yarımkürede ise güneyi gösterir doğal olarak. gözlemci nerde olursa olsun gölgenin öğle vakti kuzey-güney ekseninde olacağını söyleyebiliriz.)

- yılın iki kilit günü, yaz ve kış gündönümlerini belirlemek üzere, bir tür ilkel takvim işlevi görür. yılın her günü gölgesinin uç noktası işaretlenir ise en kısa olduğu zaman yaz gündönümü, en uzun olduğu zaman kış gündönümünü verecektir. aradaki sürenin sayılması sureti ile tam olarak bir yılda kaç günün olduğunu söyler.