terkib i bend

ziya paşa'ya ait olanının tamamı iki parça halinde aşağıdaki gibidir.

i
saki getir ol badeyi kim mâye-i candır
arâm-dih-i akl-ı melâmet-zedegândır

ol mey ki olur saykal-ı dil ehl-i kemâle
nâ-puhtelerin aklına bâdî-i ziyandır

bir câm ile yap hatırı zîrâ dil-i vîrân
mehcûr-ı hârâbat olalı hayli zamandır

sâkî içelim aşkına rindân-ı huda'nın
rindân-ı huda vâkıf-ı esrâr-ı nihândır

sâkî içelim rağmına süfi-ı harisin
kim maksadı kevser emeli hıır-i cinândır

aşk olsun o pîr-ı mey-perverde-i aşka
kim badesi sad-sâle vü sâkîsi civandır

pîr-i meye sor mes'elede var ise şüphen
vaizlerin efsaneleri hep hezeyandır

ben anladığım çarh ise bu çarh-ı çep-endâz
yahşi görünür sureti amma ki yamandır

benzer felek ol çenber-i fânûs-ı hayâle
kim nakş-ı temâsîli serîü'l-cereyândır

sâkî bize mey sun ki dil-i tecribet-âmûz
endişe-i encam ile vakf-ı halecândır

iç bade güzel sev var ise akl u şuurun
dünya var imiş ya ki yoğ olmuş ne umurun

ii
yetmez mi bu kasrîreviş-iağreb-i âlem
bir menzile ermez mi aceb kevkeb-i âlem

şimdi uyuyanlar ö zamanda uyanırlar
bir subha resîde olur âhır şeb-i âlem

pâmâl eder encam kimin üstüne dönse
agâz edeli devre budur meşreb-i âlem

bin böyle cihan zer ü sîm olsa yetişmez
mümkün mü ki is'af oluna matlab-ı âlem

hâriçten eğer olsa temaşasına imkân
müdhiş görünür heykel-i müsta'ceb-i âlem

almış yükünü şöyle ki seyrinde halelsiz
bir zerre dahi kaldıramaz merkeb-i âlem

ebnâ-yı beşerde kalacak mı bu muâdât
bilmem ne zaman doğrulacak mezheb-i âlem

her safhada bir şekl-i hakikat eder ibraz
her gün çevirir bir varaka makleb-i âlem

bin ders-i maârif okunur her varakında
yârab ne güzel mekteb olur mekteb-i âlem

bu cism-i kesifin neresi merkez-i kuvvet
yârab ne matıyyeyle gezer kâlib-i âlem

subhâneke yâ men halaka'l-halka vasînâ
subhâneke subhâneke subhâneke elîfâ

iii
ey kudretine olmayan âğâz u tenâhî
mümkün değil evsâfını idrâk kemâhî

her nesne kılar varlığına hüsn-i şehâdet
her zerre eder vahdetine arz-ı güvâhî

hükmün kılar izhâr bu âsâr ile mihri
emrin eder ibraz bu envâr ile mâhı

dil-sîr-i bisât-ı niamın mürg-i hevâyî
sîrâb-ı zülâl-i keremindir suda mâhî

eyler keremin âteşi gülzâr halil'e
mağlûb olur peşşeye nemrud-ı mübâhi

zâlimleri adlin ne zaman hâk edecektir
mazlumların çıkmadadır göklere âhı

bigânelere münhasır enva'-ı huzûzât
mihnet-zede-i aşkına mahsûs devâhî

sensin eden idlâl nice ehl-i tarîki
sensin eden ihdâ nice gümgeşte-i râhı

hükmün ki ola mûcib-i hayr u şer-i ef âl
yarab ne içindir bu evâmir bu nevâhî

sendendir ilâhi yine bu mekr ü bu fitne
bu mekr ü bu fitne yine sendendir ilâhi

güftî bikün ü bâz zenî seng-i melâlet
dest-i men ü dâd-ı tu der rûz-ı kıyamet

iv
bir katre içen çeşme-i pür-hûn-ı fenadan
başın alamaz bir dahi bârân-ı belâdan

asude olam dersen eğer gelme cihâna
meydâna düşen kurtulamaz seng-i kazadan

sâbit-kadem ol merkez-i me'mûn-ı rızâda
vareste olup dâire-i havf u recâdan

dursun kef-i hükmünde terâzû-yı adalet
havfın var ise mahkeme-i rûz-ı cezadan

her kim ki arar bûy-ı vefa tab'-ı beşerde
benzer ana kim devlet umar zıll-ı hümâdan

bî-baht olanın bağına bir katresi düşmez
bârân yerine dür ü güher yağsa semâdan

erbâb-ı kemâli çekemez nakıs olanlar
rencide olur dîde-i huffâş ziyadan

her âkile bir derd bu âlemde mukarrer
rahat yaşamış var mı gürûh-ı ukalâdan

halletmediler bu lügazın sırrını kimse
bin kafile geçti hükemâdan fuzelâdan

kıl san'at-ı üstadı tahayürle temaşa
dem vurma ger arif isen çün ü çiradan

idrâk-i meali bu küçük akla gerekmez
zîrâ bu terâzû o kadar sıkleti çekmez

v
cehrin ne safa var acaba sîm ü zerinde
insan bırakır hepsini hîn-i seferinde

bir reng-i vefa var mı nazar kıl şu sipihrin
ne leyi ü nehârında ne şems ü kamerinde

seyretti hava üzre denir taht-ı süleyman
ol saltanatın yeller eser şimdi yerinde

hür olmak ister isen olma cihanın
zevkinde safasında gamında kederinde

cânân gide rindân dağıla mey ola rizân
böyle gecenin hayr umulur mu seherinde

hayr umma eğer sadr-ı cihan olsa da bilfarz
her kim ki hasâset ola ırk u güherinde

yıldız arayıp gökte nice turfa müneccim
gaflet ile görmez kuyuyu rehgüzerinde

anlar ki verir lâf ile dünyâya nizâmât
bin türlü teseyyüb bulunur hanelerinde

ayînesi iştir kişinin lâfa bakılmaz
şahsın görünür rütbe-i aklı eserinde

ben her re kadar gördüm ise bazı mazarrat
sâbit-kademim vine bu re'vin üzerinde

insana sadakat yaraşır görse de ikrah
yardımcısıdır doğruların hazret-i allah

vi
gadr ede reayasına vâli-i eyâlet
dünyâda vü ukbâda ne zillet ne rezalet

lâyık mıdır insân olana vakt-i kazada
hak zahir iken bâtıl için hükmü imâlet

kadı ola davacı vü muhzır dahi şahit
ol mahkemenin hükmüne derler mi adalet

ey mürtekib-i har bu ne zillet ki çekersin
bir kaç kuruşa müddet-i ümrünce hacâlet

lâ'net ola ol mâle ki tahsîline ânın
yâ din ola yâ ırz veya namus ola âlet

âdem olanın hayr olur âdemlere kasdı
insanlığa insanda budur işte delâlet

insan ona derler ki ede kalb-i rakîki
alâm-ı ben-i nev'i ile kesb-i melâlet

âdem ona derler ki garazdan ola sâlim
nefsinde dahi eyleye icrâ-yı adalet

sâdık görünür kisvede erbâb-ı hiyânet
mürşid sanılır vehlede ashâb-ı dalâlet

ekser kişinin suretine sîreti uymaz
yârâb bu ne hikmettir ilâhi bu'ne halet

ümmîd-i vefa eyleme her şahs-ı degalde
çok hacıların çıktı haçı zir-i begalde

vii
bir abd-i habeş dehre olur baht ile sultan
dahhâk'in eder mülkünü bir gâve perişan

ikbâline idbârınadil bağlama dehrin
bir dâirede devr edemez çenber-i devrân

zâlim yine bir zulme giriftar olur âhır
elbette olur ev yıkanın hanesi viran

ekser görülür çünkü ceza cins-i amelden
encamda âhenden ölür rahne-i sühan

tezkîr olunur la'n ile haccâc ile cengiz
tebcîl edilir nûşirevan ile süleyman

kabil midir elfaz ile tagyir-i hakikat
mümkün mü ki tefrik oluna küfr ile îmân

birhâkden inşâ olunur deyr ile mescid
birdir nazar-ı hak'da mecûs ile müselman

her derdin olur çaresi her inleyen ölmez
her mihnete bir âhir olur hem gama pâyan

geh çâk olunur damen-i pâkize-i ismet
gen iffet eder âdemi ârâyiş-i zindan

sabr et siteme ister isen hüsn-i mükâfat
fikreyle ne zulm eylediler yusuf a ihvan

zâlimlere bir gün dedirir kudret-i mevlâ
tallahi lekad âserakellâhu aleynâ