deney

Deney de bir çeşit gözlemdir. Deney gözlemde olduğu gibi denenecek olgular seçilir, onların bir sıralaması yapılır. Aradaki temel ayrım, olgulardaki yaklaşımda kendini gösterir. Gözlemde olayların akışına müdahale edilmez, oysa deney böyle bir müdahaleyi gerektirir. Gözlemci olup biteni izleyip olgulardan hareket edip doğal koşullardan yararlanır, deneyci yapay koşullar altında olguları üretme yoluna girer. Deney ve deneyimi birbirinden nasıl ayıracağız? Pozitivizme göre bunun cevap; deney, deneyimden başlıca olarak niceliksel olmasıyla ayrılır. En geniş anlamda savunulabilen ve en geniş biçimde deneyimi tamamlayan bu düşünceler en bilimsel olanlardır. Düşüncenin yol gösterdiği deney, bilimi temellendirir, bilinç ve amaçla deneyimi genişletir. Deneyde temel olan olgular arasındaki bağı kurabilmektir. Bunu da niteliksel ve niceliksel olmak üzere iki biçimde gerçekleştirir. Niceliksel bağıntı, niteliksel bağıntının daha özel daha basit durumudur. Doğa bilimleri niteliksel bağıntıları niceliksel bağıntılar cinsinden temsil etmeyi belirgin bir çaba gösterir. Bu da bağıntıların ölçümlenmesi, sayı cinsinden dile getirilmesi demektir. *