plutark

yaşamlar’dan günümüze ulaşanların sayısı ellidir. yirmi iki koşut yaşam çiftinden on sekizi karşılaştırma ile sonlanır. bunların dışında dört tek yaşam daha vardır: artaxerxes, aratus, galba, ve otho. çiftlerden birinin kendisi çifttir (caius gracchus ve tiberius gracchus’u plutark agis ve kleomenes ile karşılaştırır). bu yazılarda şimdi yitik olan on iki yaşam’ın izleri vardır.

en eski olan ve en güvenilir olanlardan biri olan elyazması loire müzesi’nin fransız bölümünde st. germanides-présmanastırının kütüphanesinde bulunan codex sangermanensis’tir. 10’uncu yy’dan kalan bir parşömen olan bu elyazması yaşamlar’dan yalnızca on beşini kapsar.
ikinci en eski elyazması olan codex seitenstettensis bütününde en güvenilir olanıdır ve avusturya’da waidhofen yakınlarındaki seitenstetten manastırına aittir. on birinci yüzyıldan bir parşömendir ve yaşamlar’dan on altısını kapsar.paris bibliothèque nationale’de bulunan on üç ve on dördüncü yüzyıla ait üç parşömen elyazması yaşamlar ve moralia’yı kapsar.


koşut yaşamlar’ın 1517 editio princeps yayımı florence’da pek güvenilir olmayan florentin elyazmaları üzerine, 1519 aldi yayımı göreli olarak birincilerden daha iyi olan venedik elyazmaları üzerine dayanır. plutark’ın toplu yapıtlarının ilk yayımı 13 ciltten oluşan ve daha iyi elyazmalarına dayandığı için öncellerinden daha iyi bir metin sunan 1572 paris yayımıdır. iki cilt olarak düzenlenen 1624 paris yayımı textus receptus oldu ve bu türkçe çeviride de sayfalama bu yayımdaki düzenlemeyi izler. daha sonra 12 ciltte 1774-82 leipzig, 6 ciltte 1809-14 paris, ve 5 ciltte 1852-55 leipzig yayımları gelir.

1559’da koşut yaşamlar’ın jacques amyot tarafından yapılan ve fransa akademisi tarafından tanınan fransızca çevirisi çıktı. sir thomas north 1579’da yaşamlar’ın ingilizce çevirisini özgün yunanca’dan değil ama bu son fransızca çeviriden yaptı. shakspeare coriolanus, jül sezar ve antony ve kleopatra için bu çeviriyi kullandı. 1683’te dreyden çok sayıda çevirmenin başına geçerek onlara yaşamlar’ın ‘dreyden çevirisi’ olarak bilinen çevirisini yaptırdı. kendi katkısı yalnızca önsöz ve plutark’ın yaşamı ile sınırlı kaldı. i;ngilizce’ye ilk akademik yunanca çeviri john ve william langhorne kardeşler tarafından yapıldı ve 1770’te yayımlandı. north çevirisine göre yavan ve renksiz görülen bu çeviriden sonra, arthur hugh clough ‘dreyden çevirisi’ üzerine yedi yıl süren bir düzeltme ve iyileştirme çalışmasını üstlendi ve ürün 1859’da boston’da yayımlandı. varolan en iyi ingilizce çeviri olarak kabul edilir.