sioux

(bkz: sioux falls skyforce)

(bkz: tatangalar)

20 aralık 2007 itibariyle abd'den ayrılıklarını ilan etmiş yerli halk.

(bkz: siouxie and the banshees)

(bkz: Hunkpap Sioux)
(bkz: oturan boga tatanka yotanka)

Onlar Kuzey Amerika yerlileri Lakhota Siouxlar'ı. Yüzlerce yıl özgürlükleri peşinde koşmuş geniş çayırların sakinleri. Değişen dünyada kendilerine diğerlerinin sahip olduğu gibi bir yer edinmeye çalışıyorlar. Sayıları gitgide azalıyor. Birçok genç Sioux daha iyi bir eğitim ve iş imkanı için göç etse de hep var olmak istiyorlar; kim olduklarını unutmadan.

Ovalarda yaşayan Kuzey Amerika yerli kabilelerinin oluşturduğu konfederasyon anlamına gelen Sioux kelimesinin hikayesi çok ilginç. Fransızca'da Nadouessioux kelimesinin kısaltılmasıyla ortaya çıkan Sioux, "hain yılanlar" anlamına geliyor. Zamanında Fransızlar'la savaşan Lakhotalar'a hakaret etmek için Fransızlar Sioux kelimesini kullanmaya başlamış. Bu kelime öyle çok tekrarlanmış ki anlamı kötü de olsa Lakhotalar kabul etmek durumunda kalmışlar. Bugün kimse Sioux'nun ifade ettiği kötü anlamı hatırlamıyor bile. Siouxlar kendilerine verdikleri isimle tanınıyorlar: Lakhotalar yani "arkadaşların birliği".

Yedi kabileden oluşan Siouxlar, üç ana gruba ayrılmışlar: Yerleşik ve tarımla uğraşan Santeeler, Nakhotalar ve bufalo avcısı olan savaşçı Tetonlar. Santee lehçesinde Dakhota, Yankton lehçesinde Nakhota ve Teton lehçesinde de Lakhota, "arkadaşların birliği" anlamına geliyor. Bugün Lakhotalar daha çok Rosebud, Pine Ridge, Aşağı Brule ve Cheyenne Irmağı'nda kendilerine ayrılmış bölgelerde yaşıyorlar.

18. yüzyılın ortalarında Cheyenne ve Kiowa'ya gelen Siouxlar, kuzeydeki geniş düzlüklere Wisconsin, Iowa, Minnesota, Kuzey ve Güney Dakota ve Kanada'ya sınır eyaletlerin çayırlıklarına yerleştiler. Zamanla bufalo avcılığında uzmanlaşan Sioux kabileleri büyüdü ve zenginleşti. 1750'lere gelindiğinde kuzeydeki geniş düzlüklerde yaşayan Siouxlar'ın sayıları 30 bine ulaşmıştı. Yedi kabile içinde en kalabalık olanı Tetonlar'dı, sadece onların sayısı 15 bini buluyordu. Tetonlar'ın içindeki en büyük grup olan Oglala Siouxlar da 3 bin kadardı ve gelecek yüzyılda bu bölgeye hakim olacaklardı.

Beyazlara direniş

Amerikan devrimi ve 1812 savaşı yıllarında Siouxlar ingilizler'in yanında savaştılar. Ancak 1815'te doğulu kabilelerin bazıları Amerika'yla dostluk anlaşmaları yaptı ve 1825'te yapılan anlaşmayla da bugün yaşadıkları bölgeler olan Minnesota, Dakota, Wisconsin, Iowa, Missouri ve Wyoming'i de kapsayan geniş topraklara sahip oldular. 1837'de Siouxlar Mississippi Irmağı'nın doğusundaki tüm topraklarını Amerika'ya sattılar ve 1851'de bunu başka topraklar izledi. Yeni göçmenler Sioux topraklarına doğru gelmeye başlamıştı. Bu da yeni saldırılar demekti. ilk çarpışma 1854'te, Wyoming'de Fort Laramie yakınlarında oldu ve bu çarpışmada 19 Amerikan askeri öldü. Ancak Amerikalılar karşılık vermekte gecikmedi. Bir yıl sonra Siouxlar'ın yaşadıkları Nebraska'da, Amerikan askerleri 100'e yakın Sioux'yu öldürdü ve şeflerini de hapse attı. Daha sonraları bir Sioux şefinin adlandırdığı "Kırmızı Bulutun Savaşı" (1866-1867), Black Hills'i Siouxlar'a bırakan bir anlaşmayla son buldu. Fakat Amerika bu anlaşmayı bir türlü uygulamaya sokmadı. Altın avcıları ve madenciler Siouxlar'ın yaşam alanlarına akın ediyordu.. 25 Haziran 1876'da devam eden çatışmada, Little Bighorn'da, Sioux şefi Oturan Boğa ve savaşçıları, General George Armstrong Custer'ı ve 300 Amerikan askerini öldürdü. Bu savaştan sonra Siouxlar kendi aralarında ayrıldılar. Amerikan askerlerinin Aralık 1890'da, Wounded Knee'de giriştiği katliamın ertesinde, Siouxlar'ın beyaz adama karşı direnişleri son buldu. Kadınlar ve çocuklar dahil yüzlerce Sioux katledilmişti.

--------------------------------------------------------------------------------

Yerli Amerikalılar

Siouxlar, topraklarını ve geleneksel yaşamlarını korumak için yerli Amerikalılar'ın vatandaşlık haklarını koruma hareketinde aktif rol oynadılar. Amerikan Yerli Hareketi'nde (AIM) yer aldılar. Bu grup, 60'ların sonundan itibaren Amerikan hükümetinin yerlilere karşı olan tavrını protesto ediyordu. 1973'te Siouxlar AIM'yle birlikte Wounded Knee şehrini tam 71 gün kuşattı. Nedeniyse, yaşam alanlarında kendilerine yönelik tehditlerin varlığıydı. Siouxlar'ın Amerikan senatosundan bir tek istekleri vardı: Yerli Amerikalılar'ın yaşam koşullarının incelenmesi. 71 gün süren işgal sonunda, 300 kişi federal ajanlarca yakalandı. Bugün Siouxlar, yerli Amerikalılar'ın en geniş grubunu oluşturuyor. Birçoğu tarım ve hayvancılıkla, özellikle de bizon yetiştiriciliğiyle uğraşıyor. Shakopee Mdewakanton Siouxlar'ı, Minnesota'daki yerleşim bölgelerinde büyük bir casinoya sahipler, Oglala Siouxlar'ının ekonomik açıdan güçsüz olan Pine Ridge'de casino açma çabaları ise başarısızlıkla sonuçlandı. Yine de Pine Ridge'de elde edilen bir başarı vardı. O da "Indian Country Today"di. Başarılı bir Amerikan yerli gazetesi. 1981'de Pine Ridge'te yayın hayatına başladı ve bugün Güney Dakota'da Rapid City'de yayın hayatına devam ediyor. 1990 yılı verilerine göre Amerika ve Kanada'da 103.255 Sioux yaşıyor. Dillerini ve üç ana lehçelerini korumaya çalışıyorlar. Cheyenne Irmağı'ndaki Sioux kabilesi, Güney Dakota'daki diğerlerinin içinde tek yönetsel özerkliğe sahip olanı. Diğerleri Güney Dakota'ya egemenliklerini verdiler çünkü kumarhaneleri işletmek için gerekli olan lisansları böyle alabiliyorlar. Merkezi otoritelerle yaşanan en büyük sorun, bölgede hızla yayılan alkol bağımlılığı.

Coskun Aral (Aksam gazetesi arsivinden)