marksizmin tenkidi

“Marksizmin tenkidi... yıldızların ve bulutsuların uzaklıklarını tahmin etme metodlarını düşünelim. Bu metodlar, dehânın, ince müşahadelerin ve akıl yürütmenin eseridir. Ve, bir Yıldızın yüz veya bin ışık yılı uzakta olduğunun bilinmesinin hiçbir pratik yararı yoktur ve sınıf kavgasını etkilemez.”

“Şimdiden çağdaş ilmin öyle yönleri var ki, komünistler kendi Tanrıbilimleri ile bağdaştırmıyorlar; meselâ, kuvant teorisinin ortaya çıkardığı atom görüşleri... insan karakteri ile ilgili herşeyin ekonomik sebeplere dayandığı zannının yıkılışı... meselâ, sıcak ülkelerde kancalı kurt çalışma gücünü çok azaltır; bu mevzuda etkili olan ekonomi değil, iklimdir. Bundan başka tüm marksçılık felsefesi sınıf kavgaları ile o kadar ilgileniyor ki, kurmayı amaçladığı sınıf topluma nisbet edildiğinde örtülü ve belirsiz oluyor.”

“Marks’da düşüncenin kökünü her şeyden önce ekonomide aramamalıdır. Daha sonra ekonomik çalışmalara da pek istekli girmemiştir zaten. (Meselâ engels’in 2.4.51, 13.11.66, 7.5.67 tarihli mektuplarında pek ilgi çekici düşünceler.) onun eleştirisini uyandıran ve onu “kendini satma” kavramına götüren, çağının kültür ve insanca yaşayış imkânlarının gerilemesi ve alçalması olmuştur.”