kalkınma enerjiyle mi yoksa eğitimle mi olur

Eğitimle olur.
Enerjiyi anlayacak, sistemi kuracak, işleme sokup üretime başlayacak insanlar eğitimsiz olursa hiçbir iş yapamazsın.
Türkiye'de başka ülkenin yardımına baş vurarak yapılmış onlarca tesis var. Bu hem deneyimsizliğin hem de eğitimsizliğin sonucudur.
Başkasının kanadının altına girip, onların yardımına muhtaç olup, daha kurulum aşamasında olan tesisi elin rus'u japon'u yapacak diye elindeki tüm parayı onlara verirsen, kendine kalacak parayı kazanman yıllar alır.

Ama "bak biz tesis kurduk, sanayiii enerjiii" diye bağırırsan kalkındık sanırsın.

Üretim yapmadan gelişemeyiz. Üretim için hammadde ve bilgi gerekir.
Eğitimimiz içler acısıyken daha çok ilerleme hayali kurarız biz.

Ayrıca belki yarım asır sonra tükenecek bir enerji kaynağı çeşidinin yanında, daha da önem verilmesi gereken yenilenebilir kaynakların kullanılıp üretilmesine destek verilmesi zorunludur. Fosil kaynaklar bitiyor. Asıl o zaman göreceğiz enerji bağımlılığını.
Kendine yetemeyen her ülkenin yok olacağını düşünüyorum.

ikisiyle de olur. madenler de bunun parçasıdır.